Đừng Có Ngốc: Tại Sao Phải Thực Hiện BWRAF Mọi Lúc Mọi Nơi

Hay naku. Thợ lặn thời nay thiệt là... Ta nhìn họ trên mấy chiếc thuyền banca. Đồ đạc thì mới cáu. Thiết bị điều áp (Regulator) bóng loáng nhìn như tàu vũ trụ. Máy tính lặn (Dive computer) thì kết nối vệ tinh rồi pha cả cà phê được luôn. Chân vịt (Fins) thì nhìn như cái kéo bị gãy. Con biết mấy loại đó mà. Chân vịt đôi (Split fins). Vô dụng khi gặp dòng chảy thực sự ở Batangas.

Họ dành cả tiếng đồng hồ để chụp ảnh với cái GoPro trên thuyền. "Nhìn tôi này! Tôi là thợ lặn! #OceanLife!" Nhưng khi thuyền trưởng hét lên "Tới điểm lặn rồi! Chuẩn bị!", thì chuyện gì xảy ra? Hỗn loạn. Một sự hỗn loạn toàn tập.

Họ vội vàng. Họ mặc ngược bộ đồ lặn (Wetsuit). Họ để mặt nạ (Mask) trên trán (Điềm gở đó! Đó là dấu hiệu báo "Tôi đang gặp nạn", đồ ngốc). Họ đứng dậy, loạng choạng, rồi nhảy.

Tùm.

Rồi hai phút sau, ta thấy họ nổi lềnh bềnh trên mặt nước như mấy quả dừa bị lạc lối. "Tatay Santiago ơi! Con quên mang tạ!" hay "Bình khí của con bị tuột!" hoặc "Khí của con không thở được!"

Susmaryosep. Nghĩ tới là thấy đau đầu. Làm huyết áp của ta tăng vù vù.

Con nghĩ con có 50 ca lặn là thành chuyên gia rồi hả? Con nghĩ con có cái thẻ nhựa ghi "Thợ lặn cứu hộ (Rescue Diver)" là không cần kiểm tra sao? Đại dương không quan tâm đến cái thẻ chứng chỉ của con đâu. Đại dương rất nặng. Nó rất mạnh. Nó đậm đặc hơn không khí 800 lần. Nếu con ngu ngốc, đại dương sẽ giữ con lại luôn.

Chúng ta cần nói về việc Kiểm tra bạn lặn (Buddy Check). Tức là BWRAF. PADI dạy con là "Begin With Review And Friend" hoặc "Bruce Willis Ruins All Films". Ta không quan tâm con dùng từ ngớ ngẩn nào để nhớ. Cứ làm cho đúng bước đi. Nó không phải là tùy chọn. Nó là hệ thống duy trì sự sống đó.

Câu Chuyện Về "Eddie Cấp Tốc"

Nghe ta nói đây. Đây không phải chuyện đùa. Ta muốn kể cho con nghe một câu chuyện tại sao ta lại gắt gỏng về việc này như vậy.

Hồi năm 1989, ta đang dẫn đoàn ở Anilao. Có một nhóm từ thành phố xuống. Mấy gã nhà giàu, chắc là dân ngân hàng. Họ có những thiết bị ta chưa bao giờ thấy, bóng loáng và vàng rực. Có một gã, gọi là Eddie đi. Hắn rất ồn ào. Hắn hút xì gà bự chảng. "Santiago, đi sâu đi! Tôi muốn thấy cá mập! Tôi muốn xuống 40 mét!"

Eddie luôn là người đầu tiên xuống nước. Hắn không thích chờ đợi. Hắn nói kiểm tra bạn lặn (Buddy check) chỉ dành cho học viên. "Tôi kiểm tra đồ ở khách sạn rồi, Tatay," hắn nói với ta. "Đừng lo."

Sus. Lẽ ra ta nên ngăn hắn lại. Lẽ ra ta nên nắm lấy van bình khí (Tank valve) của hắn. Nhưng hồi đó ta còn trẻ. Ta chưa là Tatay. Ta đã để hắn đi.

Chúng ta xuống ở Mainit Point. Dòng chảy ở đó hả? Nó không phải cái hồ bơi đâu. Nó là cái máy giặt thì đúng hơn. Chúng ta xuống nhanh, kiểu nhảy xuống là chìm ngay (Negative entry), để thoát khỏi lớp sóng dữ trên bề mặt. Ở độ sâu 20 mét, ta nhìn Eddie. Có gì đó không ổn.

Hắn đang quẫy đạp. Hắn đá vào san hô (Trạng thái lặn - Trim - tệ hại). Hắn cố hít thở, nhưng lại nhìn vào đồng hồ đo và đập tay vào đó. Giống như đang cố sửa một cái tivi bị hỏng vậy.

Ta bơi đến chỗ hắn. Ta nắm lấy áo BCD của hắn. Ta nhìn vào mắt hắn. Mắt hắn to ra. Như cái đĩa ăn cơm vậy. Trắng dã cả nhãn cầu. Hoảng loạn. Sự hoảng loạn thuần túy.

Ta đưa cho hắn nguồn khí dự phòng (Octopus) của ta. Cái thiết bị điều áp phụ (Secondary regulator) của ta ấy. Hắn vồ lấy và hít như máy hút bụi. Hùùù-Phààà. Hùùù-Phààà. Chúng ta đi lên chậm. Không dừng an toàn (Safety stop), không còn thời gian nữa. Hắn quá sợ hãi rồi. Chúng ta lên mặt nước.

Trên thuyền, ta kiểm tra bình của hắn. Đồng hồ áp suất (Pressure gauge) chỉ 200 bar. Bình đầy. Nhưng hắn lại không có khí. Tại sao?

Ta chạm vào núm vặn van (Valve knob). Nó chỉ mới mở có một chút xíu. Chỉ một kẽ hở. Chắc khoảng một phần tư vòng.

Con thấy đó, vật lý không biết nói dối. Khi con kiểm tra áp suất trên thuyền, đồng hồ báo 3000 PSI (200 bar). Nhìn thì có vẻ đầy. Nhưng nếu van chỉ mở một tí xíu, không khí không thể chảy đủ nhanh khi con ở dưới sâu. Trên mặt nước? Nó hoạt động bình thường. Ở độ sâu 20 mét? Áp suất ép chặt mọi thứ. Con hít một hơi thật sâu, kim đồng hồ rơi về số không vì khí không thể đi qua khe hở nhỏ đó đủ nhanh. Con không có khí. Con tưởng bình hết khí.

Eddie suýt chết vì hắn quá lười để vặn một cái núm và nhìn một cái kim.

Nếu bạn lặn của hắn đã kiểm tra? Nếu họ làm chữ A trong BWRAF? Họ sẽ thấy cái kim nhích đi khi hắn hít thở. Họ sẽ biết ngay.

Chuyện đó không bao giờ xảy ra lần nữa trên thuyền của ta. Bây giờ, nếu không kiểm tra, không lặn gì hết. Con có thể ngồi trên thuyền mà tắm nắng.

B - BCD (Buoyancy Control Device - Thiết bị cân bằng độ nổi)

Đây là bước đầu tiên. B. Nó viết tắt của BCD. Nhưng với ta, nó là "Bớt Càn rỡ Đi".

Con kiểm tra nút bơm hơi. Khí có vào không? Xịt xịt. Tốt. Con kiểm tra nút xả hơi. Khí có ra không? Tốt.

Nhưng thế là chưa đủ. Con phải kiểm tra cả vòi bơm bằng miệng (Oral inflator) nữa. Chuyện gì xảy ra nếu vòi áp suất thấp (Low-pressure hose) của con bị nổ? Có xảy ra đó. Ta đã thấy những cái vòi bị mục từ bên trong. Nếu vòi hỏng, con cần thổi vào áo bằng miệng để nổi lên. Thử nó đi. Thổi vào đó. Đảm bảo cái van không bị kẹt.

Nhưng phần quan trọng nhất của B là gì? Là dây đai (Straps).

Ta thấy quá nhiều thợ lặn để đai giữ bình (Tank bands) bị lỏng. Đặc biệt là với đồ thuê. Sợi nylon bị ướt, nó giãn ra. Họ nhảy xuống nước, bình khí trượt ra ngoài. Cộp. Giờ thì cái bình treo lủng lẳng bằng mấy cái vòi, đập vào sau đầu gối. Rất nguy hiểm. Nếu bình rơi quá thấp, tầng một (First stage) sẽ đập vào đầu con. Hoặc nó làm gãy van khi va vào đá.

Bài kiểm tra nhấc bổng (The Lift Test): Đứng đằng sau bạn lặn. Nắm lấy tay cầm của bình khí. Nhấc cả bộ đồ lên. Lắc mạnh. Nếu BCD di chuyển mà bình vẫn đứng yên? Tốt. Nếu bình trượt bên trong dây đai? Sửa ngay. Làm ướt dây đai và siết chặt lại lần nữa. Đừng có lười.

Ngoài ra, kiểm tra các van xả nhanh (Dump valves). Mấy cái dây kéo ở vai và ở dưới mông. Đôi khi tinh thể muối làm chúng bị kẹt cứng nếu con không rửa đồ sau lần lặn trước (Ta biết là con không rửa mà). Kéo nhẹ thôi. Đảm bảo chúng kín lại sau khi thả ra.

W - Weights (Tạ chì)

Đây là chỗ mà mấy cái đồ mới làm ta bực mình.

Ngày xưa, chúng ta dùng thắt lưng (Weight belt). Một miếng dây đai nylon cứng và mấy cục chì đúc. Đơn giản. Đáng tin cậy. Nếu cần bỏ tạ, con kéo khóa bằng tay phải, quăng nó đi. Xong. Con nổi lên.

Bây giờ? Ai cũng dùng "tạ tích hợp (Integrated weights)". Túi tạ với kẹp, khóa kéo, miếng dán Velcro và nút bấm. Hay naku. Quá phức tạp.

Ta thấy thợ lặn mất mấy cái túi tạ này suốt. Họ nhảy xuống, túi tạ rơi ra vì nó chưa nghe tiếng "tạch". Nó chìm xuống 50 mét. Giờ thì họ không xuống được nữa. Ca lặn kết thúc. Mọi người trên thuyền đều bực mình với con.

Hoặc tệ hơn. Họ hoảng loạn dưới nước. Họ cố bỏ tạ. Nhưng cái kẹp bị kẹt. Hoặc họ không biết kéo thế nào vì mỗi hãng mỗi khác.

Với chữ W, con phải chỉ cho bạn lặn cách tạ của con hoạt động. "Nhìn này bạn, bạn kéo cái tay cầm này. Rồi thả nó ra."

Bài kiểm tra tiếng "Tạch" (The Click Test): Kiểm tra xem các túi tạ đã vào khớp chưa. Đừng chỉ nhìn. Kéo thử đi. Kéo mạnh vào. Nếu nó rơi ra trên thuyền, nó sẽ rơi ra dưới nước. Phải nghe được tiếng tạch.

Và nếu con đeo thắt lưng? Giải phóng bằng tay phải (Right hand release). Luôn luôn. Khóa phải mở được bằng tay phải. Nếu con đeo ngược, và ta cố cứu con khi con đang hoảng loạn, ta sẽ kéo ngược hướng. Cái thắt lưng vẫn nằm đó. Cả hai chúng ta cùng chết. Giải phóng bằng tay phải. Miễn bàn cãi.

R - Releases and Ribbons (Các khóa cài và dây đai)

Phần này nói về các khóa cài trên BCD. Khóa vai. Khóa bụng (Cummerbund). Khóa ngực.

Kiểm tra xem chúng có chặt không. Đừng quá chặt, con còn phải thở nữa. Nhưng phải vừa vặn. Nếu BCD của con lỏng lẻo, bình khí sẽ lăn qua lăn lại trên lưng như một con khỉ. Nó phá hỏng trạng thái cân bằng của con.

Tại sao cái này quan trọng cho an toàn? Vì nếu con có vấn đề, ta cần đưa con ra khỏi cái áo đó. Nếu con bất tỉnh trên mặt nước, ta cần lột bộ đồ đó ra để hô hấp nhân tạo (CPR) trên thuyền.

Nếu khóa của con bị giấu dưới đống vòi, hay dưới đống đồ camera, hay dưới một đống thứ trang trí lủng lẳng mà con mua ở hội chợ triển lãm lặn... ta không thể giúp con được.

Hãy giữ mọi thứ gọn gàng. "Streamlined (Tối giản)" là từ chuyên môn đó. Đừng nhìn như một cây thông Noel. Nhét đồng hồ đo vào. Nhét nguồn khí dự phòng (Octopus) vào. Nếu con kéo lê thiết bị lên san hô, chính tay ta sẽ lôi con lên khỏi mặt nước.

A - Air (Khí)

Đây là cái quan trọng nhất. Cái suýt nữa đã giết chết Eddie Cấp Tốc.

Đừng chỉ nhìn vào con số. Con số biết lừa dối đó.

Bước 1: Nhìn vào đồng hồ áp suất (SPG - Submersible Pressure Gauge). Nó phải chỉ 200 bar hoặc 3000 psi. Đầy. Bước 2: Ngậm thiết bị điều áp (Regulator) vào miệng. Bước 3: Hít một hơi thật sâu. Hít mạnh vào. Nhìn cái kim.

• Nếu cái kim đứng yên? Tốt. Van đã mở.
• Nếu cái kim tụt xuống rồi lại nhích lên? Van chỉ mới mở một nửa. Hoặc lọc bình khí bị tắc. Tệ.
• Nếu cái kim tụt xuống và nằm yên đó? Con quên mở khí rồi. Con đang thở nốt phần khí dư trong vòi thôi. Hai hơi nữa là con nghẹt thở.

Con phải làm việc này trong khi nhìn vào đồng hồ. Bạn lặn của con cũng phải nhìn theo.

Bài kiểm tra mùi (The Smell Test): Nếm thử không khí. Ngậm thiết bị điều áp vào và thở. Nó có vị như dầu không? Như khói thải không? Như trứng thối không? Nếu không khí có vị lạ, đừng lặn. Có nghĩa là máy nén khí bị bẩn hoặc bộ lọc đã cũ. Khí Carbon monoxide (CO) không có vị, nhưng dầu thì có. Nếu con ngửi thấy mùi dầu, có thể có những thứ độc hại khác nữa. Báo cho thuyền trưởng ngay lập tức.

Kiểm tra nguồn khí dự phòng (Octopus Check): Đừng quên nguồn khí phụ. Thở thử từ nó. Nhấn nút xả (Purge button). Nó có bị xả khí liên tục (Freeflow) không? Nó có cung cấp khí không? Đừng đợi đến khi bạn lặn hết khí ở độ sâu 30 mét mới phát hiện ra cái nguồn dự phòng của con đầy cát bên trong.

F - Final Check (Kiểm tra cuối cùng)

Đây là giây phút cuối cùng. Con đang đứng trên mép thuyền.

Kiểm tra mặt nạ. Nó có sạch không? Con đã nhổ nước miếng vào đó chưa? (Đừng dùng dầu gội em bé, nước miếng tốt hơn. Các enzyme hoạt động hiệu quả nhất. Và nó miễn phí). Kiểm tra chân vịt. Dây đai có ổn không? Nếu dây đai đứt giữa dòng chảy, con sẽ bơi vòng quanh như con lật lật đó. Kiểm tra máy tính lặn. Nó có bật không? Có cài đúng loại khí không? Nếu con lặn Nitrox mà máy tính để Air, con sẽ gặp rắc rối. Nếu con lặn Air mà nó để Nitrox, con có thể bị bệnh giảm áp (Bent). Kiểm tra đi.

Nhưng cái Kiểm tra cuối cùng quan trọng nhất không phải là thiết bị. Mà là đôi mắt.

Nhìn bạn lặn của con. Nhìn vào mặt họ. Họ có đổ mồ hôi quá nhiều không? Họ có thở gấp không? Họ có lúng túng với mấy cái khóa cài không? Họ có nhìn xung quanh một cách lo lắng không? Có thể họ đang bị dư vị của quá nhiều bia Red Horse từ đêm qua. Có thể họ sợ sóng to. Có thể họ bị cảm và không thể cân bằng áp suất (Equalize) được.

Nếu bạn lặn của con trông không có vẻ sẵn sàng, con không đi đâu hết. "Final OK" có nghĩa là "Đầu óc bạn có ổn không?"

Nó Không Phải Cho Con

Con biết không, nhiều thợ lặn nói với ta: "Santiago, tôi biết đồ của tôi mà. Tôi lặn 10 năm rồi. Tôi không cần ông chạm vào đồ của tôi."

Đó là suy nghĩ ích kỷ. Đó là suy nghĩ nguy hiểm.

Kiểm tra bạn lặn (Buddy Check) không phải cho con. Nó là dành cho bạn lặn của con.

Nếu vòng đệm cao su (O-ring) của ta bị nổ ở 30 mét, ta cần CON phải có nguồn khí tốt. Nếu ta hết khí, ta cần nguồn khí dự phòng (Octopus) của CON hoạt động ngay lập tức. Nếu ta bị vướng vào lưới đánh cá, ta cần CON phải có dao hoặc kéo cắt mà con có thể với tới được. Nếu ta ngất xỉu, ta cần CON phải biết cách bỏ tạ của ta để ta không bị chìm xuống đáy.

Khi con bỏ qua bước kiểm tra, con đang nói với bạn lặn của mình rằng: "Tôi không quan tâm đến sự an toàn của bạn. Tôi chỉ quan tâm đến việc xuống nước thật nhanh để chụp ảnh thôi."

Đó không phải là một thợ lặn. Đó là một khách du lịch.

Nghe Tatay nói này

Đại dương rất đẹp. Ta yêu nó hơn cả đất liền. Ta đã sống dưới nước 40 năm rồi. Nhưng ta tôn trọng nó. Ta sợ nó một chút. Nỗi sợ đó giữ cho ta còn sống.

Biển cả luôn luôn vận động. Những dòng chảy ở Philippines luôn luôn xô đẩy. Áp suất luôn luôn ép chặt. Thứ duy nhất giữ cho con còn sống là thiết bị và bộ não của con.

Nếu bộ não của con lười biếng, thiết bị của con sẽ phản chủ.

Vì vậy, lần tới, trước khi con thực hiện cú nhảy "Bước nhảy khổng lồ (Giant Stride)", hãy dừng lại. Nhìn vào bạn của con. Chạm vào BCD của họ. Kiểm tra tạ của họ. Kéo dây đai của họ. Ngửi khí của họ. Nhìn vào mắt họ.

Chỉ mất hai phút thôi. Nhưng nó cho con cả một đời lặn biển.

Đừng là một thợ lặn lười biếng. Hãy là một người sống sót. Giờ thì đi giặt bộ đồ lặn (Wetsuit) của con đi. Khai rình rồi kìa.