Đừng Mua Đồ Xịn Ngay! Nghe Lời Tatay Santiago Đây

Hay naku. Tuần nào tôi cũng thấy mấy đứa đó trên tàu ở Anilao. Mấy thợ lặn mới tò te. Mấy đứa học viên Open Water mới toanh. Tụi nó đến từ thành phố với mấy cái hộp bóng loáng và mùi nước hoa đắt tiền.

Tuần trước, tôi gặp một thằng nhóc từ Manila. Cứ gọi nó là Jun-Jun đi. Nó bước lên tàu banca như thể nó sở hữu cả eo biển Passage Đảo Verde này vậy. Nó có một bộ BCD mới cứng, loại cánh phượng (wing) nặng nề dành cho lặn kỹ thuật sâu trong hang động. Nó có một cụm điều áp (regulator) giá còn đắt hơn cả tiền tôi sửa cái bếp. Nhìn nó chẳng khác gì đặc nhiệm Navy SEAL.

Nhưng rồi chúng tôi nhảy xuống nước.

Năm phút sau, chúng tôi ở độ sâu 12 mét gần đảo Sombrero. Nó có đang ngắm san hô không? Không. Nó đang hoảng loạn. Tại sao? Tại vì nó dùng cái kính lặn (mask) thuê rẻ tiền không vừa với mặt. Nước tràn đầy vào trong. Nó không thấy đường. Nó hít phải nước bằng mũi. Nó phi thẳng lên mặt nước như một cái nút chai, cực kỳ nguy hiểm! Chấn thương giãn nở phổi quá mức (lung overexpansion injury) chực chờ xảy ra.

Tất cả đống đồ đắt tiền trên lưng đó, cả trăm ngàn peso thiết bị, nhưng nó thất bại trong chuyến lặn vì đã không chịu mua những thứ cơ bản nhất.

Nghe lời Tatay Santiago đây. Tôi đã lặn ở những vùng nước này từ trước khi bạn ra đời. Hồi đó chúng tôi không có máy tính xịn xò đâu, chỉ có một cái đồng hồ Seiko và một lời cầu nguyện. Nhưng thời nay khác rồi. Bạn muốn mua đồ lặn? Tốt. Nhưng đừng có ngu ngốc. Đừng có mua đống kim loại nặng nề đó trước.

Đây là danh sách. Làm theo đi, hoặc đừng có trách tôi khi bạn có một chuyến lặn tồi tệ.

1. Kính lặn: Cửa sổ nhìn ra thế giới (Và vấn đề vệ sinh!)

Đây là ưu tiên số một. Chắc chắn là số một.

Nếu không thấy đường, bạn không lặn được. Đơn giản vậy thôi. Khi bạn bị "mù" dưới nước, sự căng thẳng tăng lên. Khi căng thẳng tăng, bạn thở nhanh. Khi thở nhanh, bạn hết khí hoặc bạn phóng đại lên mặt nước. Đó là một phản ứng dây chuyền mất an toàn.

Và hãy nói về yếu tố "kinh dị" đi.

Khi bạn thuê kính lặn, bạn có biết nó đã từng ở đâu không? Để tôi nói cho mà nghe. Trong cái xô rửa đồ. Cái xô đó không phải là nước sạch đâu. Nó là "canh" đấy. Trong đó có 50% nước, 30% nước bọt, và 20% nước mũi của năm mươi thằng cha lặn trước đó.

Sus! Bạn áp cái thứ đó lên mặt mình à? Gần mắt mình? Gần mũi mình?

Thợ lặn nào cũng nhổ nước bọt vào kính để nó đừng bị mờ sương (fog). Tôi cũng nhổ vào kính của mình. Nhưng đó là nước bọt của tôi. Khi bạn đi thuê, bạn đang chà nước miếng của người lạ lên nhãn cầu mình đấy. Có khi họ đang bị cảm. Có khi họ mới ăn tỏi. Có khi họ bị đau mắt đỏ.

Rồi còn độ vừa vặn nữa. Mỗi người một khuôn mặt. Có người mũi to kiểu Philippines. Có người má rộng. Kính cho thuê được làm để vừa với người "trung bình". Chẳng có ai là trung bình cả.

Mẹo của Santiago cho kính mới: Khi bạn mua kính mới, trên mặt kính có một lớp hóa chất từ nhà máy. Nếu bạn đem đi lặn ngay, nó sẽ mờ tịt bất kể bạn có nhổ bao nhiêu nước miếng. Bạn phải chà mặt trong kính bằng kem đánh răng, loại màu trắng có hạt li ti ấy, đừng dùng loại gel. Chà mạnh bằng ngón tay, rửa sạch, rồi làm lại. Làm ba lần như thế. Mấy đứa bán hàng hay quên nói cái này, rồi bạn lại đổ lỗi cho cái kính.

Cách kiểm tra độ vừa (Fit Test): Ra cửa hàng mà mua. Đừng có mua online! Áp kính lên mặt mà không cần đeo dây. Nhìn lên một chút. Hít nhẹ bằng mũi. Ngừng hít. Nếu kính vẫn dính chặt trên mặt và kín bưng, thì nó tốt. Nếu có không khí lọt vào, vứt nó đi. Hãy mua loại silicone đen, đừng mua loại trong suốt. Silicone trong suốt sẽ bị ố vàng như răng ông già sau một năm phơi nắng, và nó làm chói mắt lắm.

2. Máy tính lặn: Bảo hiểm tính mạng của bạn

Tôi ghét mấy cái thứ Tamagotchi kêu tít tít này. Hồi xưa, chúng tôi dùng Bảng lặn Hải quân Mỹ (US Navy Tables). Chúng tôi dùng cái đầu để tính. Chúng tôi biết giới hạn độ sâu của mình.

Nhưng còn các bạn? Thợ lặn trẻ bây giờ cứ dựa dẫm vào Dive Master (DM) cho mọi thứ.

"Tatay Santiago, mình đang ở độ sâu bao nhiêu?" "Tatay Santiago, còn bao nhiêu thời gian nữa?"

Chuyện gì xảy ra nếu dòng chảy làm chúng ta lạc nhau? Chuyện gì xảy ra nếu bạn mải ngắm rùa mà đi lạc?

Nếu bạn không có máy tính lặn (dive computer), bạn đang lặn mù đấy. Bạn không biết giới hạn nitơ của mình. Bạn không biết mình có sắp bị bệnh giảm áp (the bends) hay không.

Máy tính cho thuê thì như rác vậy. Thường thì cửa hàng đưa cho bạn cái máy khó đọc, hoặc pin nhấp nháy sắp hết, hoặc nút bấm cứng đến nỗi phải dùng búa mới nhấn nổi. Có khi họ còn chẳng có máy tính cho thuê! Họ chỉ bảo "Cứ bơi theo hướng dẫn viên là được."

Đừng bao giờ bơi theo hướng dẫn viên một cách mù quáng.

Đây là quy tắc an toàn sống còn. Tôi có thể lặn sâu hơn bạn. Cơ thể tôi có mức tích tụ nitơ khác vì tôi đã lặn liên tục mỗi ngày trong ba tuần, còn bạn thì mới đến. Máy tính của tôi bảo tôi an toàn, nhưng cơ thể bạn thì khác. Nếu bạn đi theo y hệt lộ trình (profile) của tôi, có thể tôi ổn, nhưng bạn thì kết thúc trong buồng giải áp (recompression chamber) đấy.

Hãy mua một cái máy tính đơn giản thôi. Không cần cái loại kết nối được với iPhone để đặt pizza đâu. Chỉ cần cái nào có số to rõ là được.

• Độ sâu hiện tại (Current Depth)
• Thời gian lặn (Dive Time)
• NDL (No Decompression Limit) - Giới hạn không giảm áp. Đây là con số quan trọng nhất!

Sở hữu máy tính riêng nghĩa là bạn biết cách dùng nó. Bạn biết tiếng tít tít đó nghĩa là gì. Bạn tự chịu trách nhiệm cho an toàn của chính mình. Điều đó mới biến bạn thành một thợ lặn thực thụ, chứ không phải một đứa khách du lịch đi ngắm cảnh.

3. Chân vịt: Động cơ chống lại dòng chảy

Được rồi, giờ bạn đã thấy đường và biết mình sẽ không chết vì bệnh giảm áp. Giờ bạn cần phải di chuyển.

Chân vịt (fins) cho thuê thường rất tệ. Chúng làm bằng nhựa rẻ tiền. Chúng cứng như tấm ván hoặc mềm xèo như con cá chết. Chúng làm bạn bị chuột rút bắp chân.

Và còn đôi giày lặn (booties) nữa! Hay naku. Mang giày lặn thuê giống như mang tất tập gym của người khác sau một cuộc chạy marathon vậy. Nấm. Ghẻ nước. Kinh tởm lắm. Hãy mua giày riêng (loại 5mm vì đá sắc lắm) và chân vịt riêng.

Nhưng nghe tôi nói kỹ đây. ĐỪNG có mua mấy cái "chân vịt chẻ" (split fins).

Bạn biết loại đó không? Nhìn nó như đuôi cá bị cắt đôi ở giữa ấy. Người bán hàng sẽ bảo bạn: "Ôi, cái này đạp nhẹ lắm, không tốn sức đâu!"

Phải, không tốn sức nghĩa là KHÔNG CÓ LỰC!

Ở Philippines này, nhất là ở Batangas hay Puerto Galera, dòng chảy rất quái chiêu. Nước luôn chuyển động. Chúng tôi có những dòng chảy kiểu "máy giặt". Nếu bạn dùng cái loại chân vịt chẻ lười biếng đó mà gặp dòng chảy ngược, bạn sẽ bị trôi lùi. Bạn sẽ trôi thẳng sang tận Malaysia luôn đấy.

Bạn cần một đôi chân vịt tấm (paddle fin) chắc chắn. Loại có khung xương cứng cáp. Bạn cần phải thực hiện được kiểu đá chân ếch (frog kick), mà bạn nên học đi, đừng có dùng kiểu đá chân vẩy (flutter kick) làm nát hết san hô nữa! Bạn cần phải đạp lại được sức mạnh của đại dương. Đại dương rất mạnh. Bạn phải mạnh hơn nó.

4. Bộ đồ lặn (Wetsuit): Yếu tố "Tè dầm"

Tôi nói cho bạn nghe một bí mật này. Ai cũng tè dầm trong bộ đồ lặn hết.

Có hai loại thợ lặn: loại tè trong wetsuit, và loại nói dối về chuyện đó.

Khi bạn bị lạnh, cơ thể bạn muốn đi tiểu. Đó là tự nhiên. Nó gọi là hiện tượng lợi tiểu do ngâm nước (immersion diuresis). Áp suất nước ép vào chân bạn, máu dồn về ngực, thận làm việc hăng hơn.

Bây giờ, hãy nghĩ về cái giá treo wetsuit cho thuê ở cửa hàng lặn. Cái đống cao su đó đã ngấm nước tiểu của cả ngàn người lạ. Cửa hàng có rửa nó, đúng. Nhưng họ có tiệt trùng không? Không đời nào.

Hơn nữa, đồ thuê chẳng bao giờ vừa cả. Lớp cao su (neoprene) đã cũ và bị xẹp. Một bộ size "Medium" cho thuê thường là size "Large" đã bị mấy ông khách béo kéo giãn ra hết cỡ.

Nếu bộ đồ bị lỏng, nước sẽ tràn ra vào liên tục. Nước ấm trôi đi, nước lạnh tràn vào. Bạn sẽ rét run. Khi lạnh, bạn thở nhanh hơn. Bạn tốn khí hơn. Chuyến lặn kết thúc sớm cho tất cả mọi người chỉ vì bạn đang run cầm cập.

Còn nếu bộ đồ quá chật, bạn không thở nổi. Bạn sẽ thấy ngột ngạt (claustrophobic).

Hãy mua một bộ suit dài 3mm. Tại sao phải là suit dài? Không chỉ để giữ ấm đâu. Mà còn để tránh ấu trùng sứa. Tránh mấy con thủy tức gây ngứa. Tránh san hô lửa. Bảo vệ da của bạn. Nó vừa vặn với người bạn. Nó giữ ấm cho bạn. Và nó chỉ có nước tiểu của chính bạn thôi.

So sánh: Tại sao phải mua đồ nhỏ trước

Nhìn cái bảng này đi. Tôi làm đơn giản thôi vì tôi biết mấy người không thích đọc hướng dẫn sử dụng.

Tại sao không mua Cụm điều áp và BCD?

"Nhưng Tatay," bạn sẽ nói, "Con muốn nhìn cho ngầu! Con muốn có đủ bộ như huấn luyện viên!"

Im đi.

Cụm điều áp (Regulator) và BCD (Thiết bị kiểm soát độ nổi) rất nặng. Cộng lại chúng có thể nặng từ 5 đến 7 ký. Bạn có thấy phí hành lý của Cebu Pacific hay AirAsia dạo này thế nào chưa? Bạn sẽ tốn tiền cước cho cái túi còn nhiều hơn tiền vé máy bay đấy.

Hơn nữa, mấy thứ này là máy móc. Chúng có thể hỏng. Chúng có gioăng cao su (O-rings), dây dẫn, bộ phận bơm hơi. Chúng cần bảo trì định kỳ mỗi năm hoặc hai năm. Phí bảo trì tốn tiền lắm. Nếu bạn chỉ lặn mỗi năm một lần khi đi nghỉ, các bộ phận bên trong sẽ bị khô và mục nát.

Khi bạn thuê Reg và BCD, cửa hàng phải lo bảo trì. Nếu nó rò rỉ, hoặc nút bơm hơi bị kẹt (chuyện thường xuyên xảy ra với đồ thuê bị dính cát), bạn cứ trả lại và bảo: "Đổi cho tôi cái khác." Đó là vấn đề của họ, không phải của bạn.

Trừ khi bạn lặn 20, 30 lần một năm, hoặc bạn giàu nứt đố đổ vách và có người hầu riêng để khênh đồ, thì cứ thuê đống đồ nặng đó đi.

Ngoại lệ duy nhất: Miếng ngậm (Mouthpiece)

Hãy tự mua một cái miếng ngậm cho cụm điều áp. Giá khoảng 500 peso thôi. Cất nó trong túi. Khi bạn thuê cụm điều áp, hãy mượn nhân viên trên tàu một cái dây rút (zip-tie) và gắn miếng ngậm của riêng mình vào. Bằng cách đó, bạn không phải nhai cái miếng nhựa đã từng nằm trong 500 cái miệng khác.

Lời khuyên cuối cùng của tôi

Lặn biển không phải là một buổi trình diễn thời trang. Lũ cá không quan tâm chân vịt có tông-xuyệt-tông với kính lặn của bạn không đâu. Con rùa cũng chẳng quan tâm cái BCD của bạn có phải đời mới nhất không.

Lặn biển là để được ở dưới nước và quay trở lên bình an vô sự.

Hãy bắt đầu với cái kính lặn. Nó thay đổi mọi thứ. Khi bạn thấy thoải mái, khi bạn thấy rõ ràng mà không bị nước muối làm cay mắt, bạn sẽ thư giãn. Khi bạn thư giãn, kiểm soát độ nổi của bạn sẽ tốt hơn. Bạn sẽ không đạp vào rặng san hô nữa. Bạn sẽ thấy nhiều thứ hơn.

Đừng có làm cái thằng cha trên tàu đeo cái máy tính 50.000 peso với cụm điều áp titanium mà phải bỏ dở chuyến lặn vì chuột rút do đôi chân vịt thuê rẻ tiền.

Hãy thông minh lên. Chi tiền cho sự thoải mái và an toàn trước.

Giờ thì đi rửa đồ cho tử tế đi. Đừng có nhúng vào cái xô "canh" đó! Rửa bằng nước ngọt sạch rồi phơi trong bóng râm.

Hay naku, tụi trẻ thời nay thật là.