Đau tai? Trời đất ơi! Cách thông tai như một thợ lặn thực thụ

Trời đất ơi. Hôm qua ta có một gã khách. Một thanh niên đến từ thành phố. Hắn có cái máy tính lặn đời mới nhất. Trông như cái tàu vũ trụ trên cổ tay ấy. Hắn dùng cả chân vịt xẻ rãnh. Con biết không, cái loại trông như đuôi cá bị cắt làm đôi ấy? Vô dụng. Gặp dòng chảy là chịu chết.

Nhưng thôi được rồi. Ta dẫn hắn xuống. Chúng ta đi đến vùng Canyons ở Puerto Galera này. Dòng chảy mạnh. Lặn rất sướng. Chúng ta xuống chừng ba mét. Mới có ba mét thôi! Thế mà hắn bắt đầu khua tay múa chân như con gà sắp chết đuối. Hắn chỉ vào tai. Mặt nhăn nhó như vừa ăn phải xoài xanh chua loét.

Ta ra hiệu cho hắn. "Thông tai đi." Hắn lắc đầu. Thế là phải đi lên. Buổi lặn kết thúc. Năm phút. Phí cả bình khí. Phí cả xăng thuyền.

Hắn nói với ta trên thuyền, "Bố già Santiago ơi, tai con đau quá. Chắc hôm nay nước nặng quá."

Trời đất quỷ thần ơi. Nước vẫn nặng y như bốn mươi năm trước thôi. Vấn đề không phải tại nước. Vấn đề là con không biết cách xử lý cái tai của mình. Con dựa dẫm vào công nghệ nhưng lại quên mất chính cơ thể mình.

Nghe ta đây. Ta sẽ dạy cho. Không dùng từ hoa mỹ. Chỉ cách lặn mà không làm cái đầu con nổ tung thôi.

Giải phẫu: Cái ống nhỏ trong đầu con

Con nghĩ cái tai chỉ là thứ mọc bên đầu để treo kính râm thôi à? Không đâu. Bên trong nó là một bộ máy đấy.

Có tai ngoài. Nước chảy vào đó. Không sao cả. Rồi đến màng nhĩ. Nó là một lớp da mỏng. Giống như mặt trống ấy. Nó ngăn cách bên trong với nước.

Đằng sau màng nhĩ là Tai Giữa. Đây là một khoảng trống chứa khí. Khí nhé. Không phải nước.

Khi con lặn xuống, nước ép vào màng nhĩ. Áp suất tăng lên. Định luật Boyle. Ta không thích vật lý nhưng con phải biết cái này. Áp suất tăng, thể tích giảm. Không khí bên trong tai giữa của con co lại. Nước đẩy màng nhĩ LÕM VÀO. Đó chính là cơn đau. Đó là sự chèn ép.

Nếu con không làm gì, màng nhĩ sẽ bị căng ra. Sẽ đau đấy. Nếu con ngu ngốc mà cứ tiếp tục lặn xuống, nó sẽ vỡ. Bộp. Nước lạnh tràn vào tai trong. Con sẽ bị chóng mặt vì nước lạnh làm loạn cơ quan thăng bằng. Con sẽ nôn mửa ngay trong mồm thở. Không tốt chút nào.

Để sửa cái này, chúng ta cần đưa thêm khí vào khoảng trống tai giữa đó để đẩy màng nhĩ trở lại vị trí cũ.

Nhưng làm bằng cách nào? Tai giữa bị bịt kín mà... gần như thế.

Có một cái ống nhỏ. Chúng ta gọi nó là ống Eustachian.

Cái ống này nối tai giữa với phần sau cổ họng của con. Thường thì nó đóng lại. Nó xẹp lép. Giống như cái săm xe tải bị xì hơi ấy. Nếu nó lúc nào cũng mở, con sẽ nghe thấy tiếng nói của chính mình vang dội trong đầu to khủng khiếp.

Khi chúng ta cân bằng áp suất, chúng ta đang cố gắng ép cái ống này mở ra. Chúng ta đưa khí từ cổ họng, đi qua ống, vào tai giữa. Tách. Áp suất cân bằng. Hết đau.

Nhưng mấy đứa tụi con toàn đợi quá lâu. Con đợi cho đến khi áp suất ép chặt cái ống đó lại. Rồi con thổi, thổi mãi mà chẳng có chuyện gì xảy ra.

Quy tắc vàng: Sớm và Thường xuyên

Đây là chỗ con mắc sai lầm. Con nhảy xuống nước. Con ngắm cá. Con nhìn cái máy tính xịn xò. Con bơi xuống tận năm mét. Rồi con thấy đau. Lúc đó con mới bắt đầu bịt mũi và thổi.

Quá muộn rồi!

Khi con chờ đợi, áp suất từ bên ngoài đã ép chặt ống Eustachian lại rồi. Giống như con cố mở cửa khi có một con trâu đang tựa vào cửa từ phía bên kia vậy. Khó lắm.

Con phải thông tai trước khi thấy đau.

Trước khi xuống nước: Thông tai ngay trên thuyền. Nhẹ nhàng thôi. Đảm bảo cái ống nó mở ra (nghe tiếng "tách").
Trên mặt nước: Thông tai trước khi đầu con chìm xuống.
Mỗi nửa mét: Đừng đợi theo mét. Cứ mỗi lần thở ra, con lại thông tai một lần.

Nếu con đợi đến lúc đau, nghĩa là con đã thất bại rồi. Mô ở ống tai sẽ bị sưng lên. Nó khóa chặt lại. Rồi con lại cố đẩy mạnh hơn. Con làm tai mình tổn thương thêm thôi.

Kỹ thuật 1: Nghiệm pháp Valsalva

Đây là cái họ dạy con ở lớp lặn căn bản. Nó phổ biến nhất. Và cũng là cái con hay làm sai nhất.

Cách làm:

Bịt chặt hai lỗ mũi lại. Thật chặt.
Ngậm miệng lại.
Thổi hơi nhẹ nhàng vào mũi.

Vì mũi đã bị bịt, không khí không có chỗ nào để thoát ra. Nó buộc các ống Eustachian phải mở ra.

Lời cảnh báo của Santiago: Đừng có thổi như thể con đang bơm lốp xe tải! Ta thấy nhiều đứa mặt đỏ gay đỏ gắt. Mắt lồi cả ra. Gân cổ nổi lên như dây thừng.

Trời ạ! Nếu con thổi quá mạnh, con có thể làm hỏng tai trong. Con có thể làm rách màng cửa sổ tròn. Nếu cái đó vỡ, dịch sẽ rò rỉ ra ngoài. Con sẽ bị điếc. Tai con sẽ bị kêu u u suốt đời.

Thổi nhẹ thôi. Như thể con đang thổi một tờ giấy ăn khỏi mặt bàn vậy. Nếu nó không mở, dừng lại. Đừng có ép.

Kỹ thuật 2: Nghiệm pháp Toynbee

Đôi khi Valsalva không có tác dụng. Hoặc có thể con đang đi lên và cảm thấy bị "nghẽn ngược" (ta sẽ nói về cái này sau). Toynbee thì nhẹ nhàng hơn. Cảm giác tự nhiên hơn.

Cách làm:

Bịt mũi lại.
Nuốt nước bọt.

Thế thôi. Chỉ cần nuốt.

Khi con nuốt, các cơ ở cổ họng sẽ kéo ống Eustachian mở ra. Cùng lúc đó, lưỡi của con đẩy một ít khí lên trên.

Cách này rất tốt nếu tai con nhạy cảm. Nó cực kỳ tốt để thông tai khi đang đi lên nếu con bị kẹt. Nhưng đôi khi, khí trong bình lặn khô quá, con sẽ khó nuốt nước bọt. Miệng con khô khốc như sa mạc ấy.

Thử lắc lư cái hàm sang hai bên trong khi nuốt. Nó sẽ giúp ích đấy.

Kỹ thuật 3: Nghiệm pháp Frenzel

À, giờ chúng ta nói về kỹ năng thực thụ đây. Những người lặn tự do hay dùng cái này. Những thợ săn cá bằng lao ở làng ta cũng dùng cái này. Chúng ta chẳng biết nó gọi là "Frenzel" đâu. Chúng ta chỉ gọi là "Đẩy lưỡi" thôi.

Cái này tốt hơn Valsalva. Tại sao? Vì con không dùng đến phổi. Con không làm căng lồng ngực. Nó an toàn hơn cho tim và tai trong của con.

Cách làm:

Bịt mũi lại.
Đóng phần sau cổ họng lại (thanh môn). Giống như lúc con chuẩn bị nhấc vật gì đó nặng ấy.
Phát ra âm thanh của chữ "T" hoặc chữ "K".
Dùng lưỡi như một cái pít-tông. Đẩy phần sau của lưỡi lên sát vòm miệng.

Việc này sẽ nhốt một ít khí trong cổ họng. Lưỡi của con ép luồng khí này vào mũi. Mũi đang bị bịt. Thế là khí đi vào tai.

Nó nhanh lắm. Tách-tách. Cứ như thế. Con có thể làm rất nhanh. Nó tốn rất ít năng lượng.

Nếu con muốn trở thành một thợ lặn thực thụ, hãy học cái này. Tập trước gương ấy. Trông hơi ngớ ngẩn một chút. Nhưng hiệu quả.

So sánh các kỹ thuật

Ta làm cái bảng này cho con. Vì ta biết mấy đứa tụi con thích nhìn số liệu hơn là nhìn đại dương.

Kỹ thuật	Cách hoạt động	Tốt cho	Không tốt cho
Valsalva	Bịt mũi và thổi từ phổi	Người mới bắt đầu. Dễ học.	Có thể gây chấn thương nếu thổi quá mạnh. Gây áp lực lên ngực.
Toynbee	Bịt mũi và nuốt	Tai nhạy cảm. Bị nghẽn ngược.	Khó làm khi khô cổ. Chậm hơn.
Frenzel	Bịt mũi và dùng lưỡi làm pít-tông	Thợ lặn lâu năm. Lặn tự do. Rất an toàn.	Khó học. Đòi hỏi sự điều khiển của lưỡi.

Nếu không thông được thì sao?

Con đã thử Valsalva. Thử cả Toynbee. Con lắc lư cái hàm. Trông con như con cá đang ăn bơ đậu phộng vậy. Nhưng tai vẫn đau. Áp suất vẫn còn đó.

Dừng lại.

Đừng có xuống tiếp. Đừng nghĩ "Chắc tí nữa nó sẽ tự hết thôi." Không có chuyện đó đâu.

Ra hiệu cho bạn lặn. Ngừng việc lặn xuống.
Đi lên. Lên cao khoảng một hoặc hai mét. Một chút thôi. Cho đến khi hết đau.
Thử lại. Nhẹ nhàng thôi. Nghiêng đầu sang bên để kéo căng cổ, hướng cái tai bị tắc lên trên. Đôi khi việc này giúp kéo mở cái ống ra.
Vẫn không được? Bỏ cuộc đi.

Đây là phần không ai thích cả. Con đã trả tiền thuê thuyền. Con đã dậy sớm. Con đã ních người vào bộ đồ lặn chật ních. Nhưng nếu con không thông được tai, con không được lặn.

Nếu con cố ép, con sẽ làm rách màng nhĩ. Con có biết mất bao lâu để nó lành không? Cả tháng trời. Không được lặn trong nhiều tháng. Nhiễm trùng. Đau đớn. Có khi còn phải phẫu thuật.

Liệu một buổi lặn có đáng để con mất đi thính giác không? Có đáng để phải ngồi trên bờ sáu tháng trời không?

Đừng có làm anh hùng. Đại dương vẫn ở đó vào ngày mai. San hô cũng chẳng đi đâu mất (trừ khi mấy lão đánh cá bằng thuốc nổ đến, nhưng đó là chuyện khác).

Một lưu ý về "Nghẽn ngược"

Đôi khi, lúc xuống thì không sao. Nhưng lúc đi lên... Ái chà! Đau quá.

Khí trong tai giữa giãn nở khi con đi lên (lại là định luật Boyle), nhưng cái ống lại bị kẹt, không mở ra được. Khí không thoát ra được. Nó đẩy màng nhĩ LỒI RA ngoài. Đó là Nghẽn ngược.

Nếu chuyện này xảy ra:

Đừng có phi thẳng lên mặt nước. Tai con sẽ nổ tung đấy.
Dừng lại. Đi XUỐNG một chút cho đến khi hết đau. Việc này sẽ nén khí lại.
Dùng cách Toynbee (nuốt) hoặc lắc lư hàm. Đừng có thổi! Thổi chỉ tổ đưa thêm khí vào thôi. Con đang cần khí thoát ra mà.
Đi lên thật chậm, thật chậm.

Lời khuyên cuối cùng của Bố già Santiago

Con biết không, ngày xưa, chúng ta không có mấy cái mặt nạ silicon mềm mại này đâu. Chúng ta dùng cao su cứng. Người lúc nào cũng nồng nặc mùi lốp xe cũ. Chúng ta có kêu ca gì đâu.

Nhưng chúng ta biết tôn trọng cơ thể mình.

Nếu con bị cảm lạnh? Đừng có lặn. Đờm sẽ làm tắc ống tai ngay. Nếu con uống thuốc thông mũi? Cẩn thận đấy. Nếu thuốc hết tác dụng khi con đang ở dưới nước, các mô sẽ sưng trở lại và con sẽ bị nghẽn ngược. Rắc rối to đấy.

Hãy chăm sóc tai của con. Giữ cho chúng sạch sẽ. Sau khi lặn, hãy rửa bằng nước ngọt sạch. Đừng có đổ cồn hay mấy loại thuốc nhỏ tai linh tinh vào nếu tai đang đau, nếu có vết rách nhỏ, cồn sẽ đốt cháy tai con như lửa vậy. Chỉ cần nước sạch thôi.

Hãy tập Frenzel khi con đang xem tivi. Bịt mũi lại. Tách. Cho tai thông thử xem. Hãy kiểm soát những nhóm cơ đó.

Lần sau con đến lặn với ta, ta không muốn thấy con khua tay múa chân ở độ sâu ba mét đâu. Ta muốn thấy con lướt đi nhẹ nhàng ở độ sâu hai mươi mét, ngắm nhìn mấy con Cá ngựa lùn.

Giờ đi đi. Rửa sạch đồ nghề đi. Đừng có phơi dưới nắng gắt.

Hầy. Đám trẻ thời nay.