Say sóng? Hay Naku, con đang làm bẩn thuyền của ta đấy

Ta ngửi thấy mùi đó trước khi nhìn thấy nó.

Đó là sự hòa quyện của khói dầu diesel, bụi muối biển và cả sự hối hận. Rồi ta nghe thấy âm thanh đó. Huuuurrrgh.

Hay naku. Lại một đứa nữa.

Tuần nào cũng vậy. Ở Batangas điều kiện đang cực kỳ hoàn hảo. Có lẽ hơi sóng xóc (chop) một chút. Có lẽ gió Amihan đang thổi hơi mạnh. Nhưng nước thì xanh ngắt. Cá đang chờ. Còn con đang làm gì? Con đang đu người bên thành thuyền banca của ta, mang bữa sáng đắt tiền đi cho lũ cá thia (damselfish) ăn.

Mấy đứa lặn trẻ tuổi bây giờ. Đồ đạc thì đầy mình. Nào là bộ điều khí (regulator) bằng titanium. Nào là máy tính lặn (dive computer) kết nối được cả với điện thoại vệ tinh. Con có cả chân vịt xẻ rãnh (split fins) - đừng có để ta bắt đầu nói về loại chân vịt đó, chúng chỉ dành cho mấy đôi chân lười biếng thôi. Nhưng con lại không có cái bụng đủ khỏe để chịu đựng biển cả.

Con nghĩ lặn chỉ là trôi nổi thôi sao? Không. Lặn là phải đi tàu. Mà tàu thì nó lắc.

Ta đã đi lặn từ trước khi PADI phát minh ra cái thẻ Nước mở (Open Water card) kia. Ta đã ở trên tàu giữa những cơn bão. Ta chưa bao giờ nôn. Tại sao? Vì ta tôn trọng đại dương và ta biết cách chuẩn bị. Con muốn ngừng cảm giác mặt mày xanh nát như quả xoài xanh không? Nghe lời Tatay Santiago đây.

Viên thuốc thần kỳ: Con uống quá muộn rồi

Ta thấy con trên bờ. Chúng ta đang chuẩn bị bình lặn. Con cười nói hớn hở. Chụp ảnh tự sướng với GoPro. Con thấy mình khỏe mạnh. Con nói: "Chú Santiago, nước phẳng lặng thế này, con không cần thuốc đâu."

Sus.

Rồi khi chúng ta ra khỏi đê chắn sóng (breakwater). Con tàu bắt đầu chao đảo. Trái. Phải. Lên. Xuống. Sắc mặt con thay đổi. Con thò tay vào túi khô (dry bag) và nốc một viên thuốc.

Vô ích. Quá muộn rồi.

Thuốc cần thời gian để ngấm. Nó cần phải vào máu trước khi tai trong (inner ear) bắt đầu "đánh nhau" với mắt của con. Con phải uống thuốc say sóng (anti-seasickness pill) ít nhất 30 phút trước khi bước chân lên tàu. Thậm chí một tiếng trước đó thì càng tốt.

Nếu con uống khi đã thấy chóng mặt, con chỉ đang cho viên thuốc đi dạo một vòng xuống dạ dày trước khi con nôn ngược nó ra ngoài thôi.

Vài đứa mang cho ta kẹo gừng. Hoặc mấy cái vòng đeo tay có nút nhựa. Được thôi. Có lẽ chúng có tác dụng với con. Nhưng với những con sóng biển thực thụ? Con cần thuốc. Meclizine hoặc Dimenhydrinate. Ta không quan tâm nhãn hiệu nào. Cứ uống sớm là được.

Và cẩn thận đấy. Một số loại thuốc này gây buồn ngủ. Con ngủ thiếp đi trên tàu, lúc ta gọi dậy ở điểm lặn (dive site) thì đầu óc con lờ đờ. Như vậy rất nguy hiểm. Con cần bộ não tỉnh táo khi ở dưới nước. Hãy kiểm tra nhãn thuốc. Mua loại "không gây buồn ngủ" (non-drowsy) nếu con muốn ghi nhớ được cảnh mình thấy rùa biển.

Bữa sáng: Đừng có ăn Heo quay (Lechon)

Ta biết. Bữa sáng kiểu Philippines là tuyệt nhất. Cơm chiên tỏi (sinangag), trứng chiên, thịt bò khô (beef tapa), thêm chút nước mắm giấm. Nó nặng bụng. Nó đầy dầu mỡ. Nó ngon tuyệt cú mèo.

Nhưng nếu con là đứa dễ say sóng, thì đó là thuốc độc.

Chất béo và dầu mỡ nằm trong dạ dày con như một hòn đá. Đồ ăn có tính axit, như giấm hay nước cam, làm axit trong dạ dày con nhảy múa. Khi tàu rung lắc, đống axit đó bắn tung tóe. Rồi con thấy nóng cổ. Rồi con thấy buồn nôn.

Nên ăn gì? Hãy ăn như một người ốm. Bánh mì nướng khô. Bánh quy mặn. Một quả chuối. Chuối rất tốt. Chúng có kali (tốt cho việc chống chuột rút) và khi con có nôn ra thì mùi vị nó vẫn thế. Xin lỗi nhé. Có hơi thô quá không? Nhưng đó là sự thật.

Và chất lỏng. Hãy uống nước lọc. Đừng uống cà phê. Cà phê làm con bồn chồn và tăng axit.

Kẻ thù lớn nhất là Cồn. Ta thấy con đêm hôm trước rồi. Con ở quán bar của khu nghỉ dưỡng. Uống thêm "chỉ một chai" San Miguel nữa thôi. Rồi thêm chai nữa. Rồi uống cả rượu mạnh.

Hay naku. Cồn làm con mất nước. Nó làm rối loạn khả năng thăng bằng của tai trong trước khi con kịp chạm vào nước. Cảm giác nôn nao (hangover) trên tàu không đơn giản là nôn nao đâu. Đó là bản án tử hình cho sự tự trọng của con. Con muốn nhậu? Hãy đợi sau khi lặn xong. Khi chúng ta đang rửa đồ lặn. Chứ không phải trước đó.

Trên tàu: Vị trí là tất cả

Vậy là con đã uống thuốc. Con đã ăn chuối. Giờ chúng ta đang trên tàu.

Tại sao con lại chui vào trong cabin? Tại sao con lại ngồi xuống và dán mắt vào điện thoại?

Đây là sai lầm số một của các thợ lặn hiện đại. Con nhìn vào màn hình. Mắt con nói: "Chúng ta đang đứng yên. Chúng ta đang lướt Instagram." Nhưng tai con lại nói: "Chúng ta đang di chuyển! Chúng ta đang lắc lư!"

Bộ não của con bị rối loạn. Nó nghĩ con đang ảo giác. Nó nghĩ con bị trúng độc. Thế là nó quyết định làm rỗng dạ dày của con để cứu con.

1. Ở phía ngoài Con cần không khí trong lành. Mùi dầu diesel từ động cơ? Thứ đó kích phát cơn say cực nhanh. Hãy ở chỗ nào có gió thổi vào mặt ấy.

2. Nhìn vào đường chân trời Hãy tìm cái đường nơi bầu trời chạm mặt biển. Nhìn chằm chằm vào đó. Đường chân trời (horizon) không di chuyển. Nó cho bộ não của con một điểm tham chiếu. Nó bảo não rằng: "Đúng, chúng ta đang di chuyển so với cái đường kia." Nó làm dịu sự hỗn loạn. Đừng nhìn xuống sàn tàu. Đừng nhìn bạn lặn của con đang lắp đồ. Hãy nhìn ra xa.

3. Ngồi ở giữa hoặc phía sau Phần mũi (front) của tàu là nơi nảy nhiều nhất. Lên và xuống. Rầm. Rầm. Vui được năm phút thôi. Sau đó là địa ngục. Phần đuôi (stern) hoặc giữa tàu thì ổn định hơn. Đó là điểm trục. Ít chuyển động hơn.

Và làm ơn đi. Ngừng loay hoay với cái máy ảnh của con. Hãy lắp đặt nó trên đất liền. Nếu con cúi xuống để chỉnh gioăng cao su (o-ring) hoặc lau ống kính khi tàu đang lắc, con sẽ nôn trong vòng mười giây. Ta hứa đấy. Nếu cần giúp đỡ, hãy bảo ta. Ta sẽ chỉnh đồ cho. Còn con, hãy giữ mắt nhìn vào hòn đảo kia.

Trò chơi chờ đợi: Thời gian nghỉ trên mặt nước (Surface Intervals)

Đôi khi phần tệ nhất không phải là lúc tàu chạy. Mà là khi tàu dừng lại.

Chúng ta đến điểm lặn. Thuyền trưởng tắt máy. Bây giờ con tàu không còn lướt qua sóng nữa. Nó dập dềnh. Như một cái nút chai. Lắc qua lắc lại. Chao đảo.

Đây là lúc những người đàn ông mạnh mẽ cũng phải bật khóc.

Nếu con thấy cơn say ập đến khi chúng ta dừng lại, đừng chờ đợi. Hãy xuống nước ngay.

Nước sẽ di chuyển con cùng với nó. Trên tàu, cơ thể con phải chống lại sự chuyển động. Dưới nước, con trôi nổi. Con trở thành một phần của con sóng. Cảm giác buồn nôn thường biến mất ngay khoảnh khắc con lặn xuống.

Nhưng nếu con đang chờ tàu đến đón thì sao? Ca lặn kết thúc. Con lên mặt nước. Con tàu đang ở xa để đón một nhóm khác. Con đang dập dềnh trên mặt nước.

Đây là lúc dễ say sóng nhất.

1. Chuyển sang dùng ống thở (Snorkel). Nếu nước êm, hãy bỏ bộ điều khí ra. Bộ điều khí làm con phải thở khí khô, làm miệng con khô, và miếng cao su trong miệng có thể làm con buồn nôn. Hãy dùng ống thở và hít thở không khí tự nhiên.
2. Nhìn vào đất liền. Một lần nữa, hãy tìm đường chân trời. Đừng nhìn vào mặt nước ngay trước mặt kính lặn (mask).
3. Thả lỏng độ nổi. Con phải duy trì độ nổi dương (positively buoyant), an toàn là trên hết, luôn luôn như vậy. Nhưng nếu con bơm căng thiết bị kiểm soát độ nổi (BCD) cho đến khi nó cứng như đá, con sẽ nảy lên nảy xuống như một quả bóng trước mỗi gợn sóng nhỏ. Chỉ bơm vừa đủ để nổi thoải mái, ngả người ra sau và nhắm mắt lại nếu cần. Hãy để cơ thể chuyển động theo nhịp sóng chứ đừng chống lại nó.
4. Tháo kính lặn ra nếu biển lặng và con thấy an toàn. Đôi khi áp lực lên mặt làm mọi chuyện tệ hơn.

Giai thoại về Anh chàng Chân vịt bóng bẩy

Ta nhớ có một lần, chắc khoảng mười năm trước. Ta có một vị khách. Cứ gọi cậu ta là Mike đi. Mike là một tay chơi thứ thiệt. Đồ đạc mới cứng. Mọi thứ đều tông xuyệt tông. Chân vịt xanh, kính lặn xanh, bộ đồ lặn (wetsuit) xanh. Cậu ta trông như một chú Xì trum (Smurf) vậy.

Cậu ta bảo ta: "Santiago, tôi đi du thuyền suốt. Tôi không bao giờ say sóng đâu."

Cậu ta ăn một bữa sáng đầy nhóc. Trứng, thịt xông khói, xúc xích. Cậu ta uống hai cốc cà phê. Chúng ta đi ra đảo Verde. Đoạn đường đó rất xóc. Dòng hải lưu ở đó gặp eo biển. Sóng đánh rất hỗn loạn.

Mike ngồi trong cabin để bảo vệ máy ảnh khỏi bụi nước. Cậu ta mải mê xem lại ảnh.

Đi được nửa đường, mặt Mike chuyển sang màu xanh lá cây. Không còn là màu xanh dương của đồ lặn nữa. Mà là xanh lét.

Cậu ta cố đứng dậy. Con tàu chồm lên. Cậu ta ngã nhào. Và rồi... bleh. Tất cả đổ lên đôi chân vịt xẻ rãnh (split fins) xanh bóng bẩy của cậu ta. Đổ cả lên máy tính lặn.

Khi đến điểm lặn, cậu ta không thể lặn nổi. Cậu ta quá yếu. Cậu ta dành cả ngày nằm vật vờ trên sàn tàu, hít ngửi chính sai lầm của mình.

Đừng như Mike.

Lời cuối từ Tatay

Nghe ta này. Say sóng không có gì đáng xấu hổ cả. Ngay cả những thuyền trưởng già đời cũng có lúc bị nếu cơn bão đủ mạnh.

Cái đáng xấu hổ là không biết chuẩn bị.

Đại dương rất quyền năng. Con thì nhỏ bé. Nếu con cố dùng cái tôi của mình để chống lại đại dương, con sẽ thua. Con sẽ lãng phí chuyến lặn đắt tiền của mình để ôm cái bồn cầu hoặc đi cho cá ăn.

1. Uống thuốc sớm.
2. Ăn nhẹ thôi.
3. Nhìn vào đường chân trời.
4. Xuống nước thật nhanh.

Làm theo những quy tắc này, và con sẽ tận hưởng được buổi lặn. Con sẽ thấy sên biển (nudibranchs). Con sẽ thấy cá mập. Và bữa sáng của con sẽ nằm yên ở nơi nó thuộc về.

Giờ thì, đi kiểm tra khí đi. Mười phút nữa chúng ta xuất phát. Và đừng có quên đai chì một lần nữa đấy. Sus.