Bộ Giáp Chì Nặng Nề: Tại Sao Cơn Mệt Mỏi Sau Khi Lặn Lại Đè Bẹp Bạn

Bạn trèo lên thang. Tháo chân vịt. Kéo khóa bộ đồ lặn. Đột nhiên, trọng lực nhớ ra sự tồn tại của bạn. Chân tay bạn nặng trĩu như thể bị đổ đầy bê tông ướt. Bạn vừa dành bốn mươi lăm phút lơ lửng không trọng lượng trong nước. Bạn hầu như không đạp chân vịt. Bạn chắc chắn không chạy marathon. Vậy tại sao cơ thể bạn lại có cảm giác như vừa dành cả giờ đồng hồ để khuân vác sắt vụn trên một công trường xây dựng?

Tôi nghe những thợ lặn giải trí phàn nàn về điều này suốt. Họ đi lên từ vùng nước nhiệt đới ấm áp, trong vắt, vốn chẳng khác gì một cái bể bơi so với nơi tôi làm việc, và họ cần một giấc ngủ trưa. Họ nghĩ đó chỉ là do bơi lội. Họ sai rồi.

Đại dương thu một khoản thuế để cho phép bạn tồn tại trong đó. Nó rút cạn nhiệt của bạn. Nó đánh cắp nước trong cơ thể. Nó đổ đầy máu bạn bằng khí trơ mà cơ thể phải chiến đấu để đào thải. Mệt mỏi ở đây không phải là biểu hiện của sự yếu đuối. Đó là hệ quả của vật lý. Nhiệt động lực học và các định luật về chất khí không quan tâm đến sự thoải mái của bạn.

Hãy cùng phân tích tại sao vùng nước sâu lại khiến bạn kiệt sức. Và không, đó không phải vì bạn đã bỏ bữa sáng.

Kẻ Thù Thầm Lặng: Căng Thẳng Giảm Áp Cận Lâm Sàng

Bạn biết về bệnh giảm áp (DCS). Bạn tránh nó bằng cách theo dõi máy tính lặn và thực hiện các điểm dừng an toàn. Bạn nghĩ DCS là một trạng thái nhị phân. Hoặc là bị, hoặc là không.

Đó là một lời nói dối.

Mỗi khi bạn hít thở không khí nén ở độ sâu, nitơ sẽ hòa tan vào các mô của bạn. Định luật Henry quy định điều này. Khi bạn đi lên, áp suất đó được giải phóng. Nitơ thoát ra khỏi trạng thái hòa tan. Lý tưởng nhất là nó thoát ra ở phổi và bạn thở ra ngoài. Nhưng thực tế, những vi bong bóng (micro-bubbles) hình thành trong tĩnh mạch của bạn trong hầu hết mọi ca lặn, ngay cả khi nằm trong giới hạn "an toàn".

Chúng tôi gọi đây là "bong bóng thầm lặng" (silent bubbles) hoặc căng thẳng giảm áp cận lâm sàng. Bạn không thấy đau. Khớp của bạn không bị cứng. Bạn không bị phát ban. Nhưng cơ thể bạn biết chúng hiện diện ở đó.

Hệ miễn dịch của bạn rất hung hăng. Nó coi những vi bong bóng này là vật thể xâm nhập. Nó xử lý một bong bóng nitơ giống hệt cách nó xử lý virus hoặc vi khuẩn. Nó tấn công. Các bạch cầu bao quanh bong bóng. Tiểu cầu tập trung lại. Hệ thống bổ thể kích hoạt.

Điều này gây ra một phản ứng viêm toàn thân mạnh mẽ. Cơ thể bạn đang tiến hành một cuộc chiến ở cấp độ hiển vi trong khi bạn đang ngồi trên thuyền tán gẫu về những con cá đẹp vừa thấy. Phản ứng miễn dịch này tiêu tốn năng lượng. Một lượng năng lượng khổng lồ. Nó giải phóng các phụ phẩm hóa học khiến bạn cảm thấy lờ đờ và đau nhức.

Khi tôi làm việc lặn bão hòa ở độ sâu 150 mét, chúng tôi sống dưới áp suất. Chúng tôi không thực hiện giảm áp cho đến khi kết thúc ca làm việc kéo dài cả tháng. Nhưng với những thợ lặn lặn-nghỉ (bounce divers) như bạn, bạn đang thay đổi chu kỳ áp suất mỗi khi xuống nước. Việc nạp và xả khí liên tục đó, tạo ra những bong bóng thầm lặng, đặt một gánh nặng lớn lên sinh lý của bạn. Sự kiệt sức bạn cảm thấy chính là nỗ lực của cơ thể nhằm dọn dẹp đống hỗn độn bạn đã gây ra trong dòng máu của mình.

Kẻ Đánh Cắp Nhiệt

Tôi lặn ở Biển Bắc. Nước đủ lạnh để giết chết bạn trong vài phút nếu không có bộ đồ lặn. Chúng tôi tôn trọng cái lạnh. Chúng tôi sử dụng bộ đồ nước nóng, bơm nước 40 độ quanh cơ thể liên tục.

Các thợ lặn giải trí thường ngạo mạn về nhiệt độ. Bạn lặn trong làn nước 28 độ C và chỉ mặc một chiếc áo chống phát ban hoặc bộ ngắn 3mm. Bạn nói nước ấm.

Nước là một kẻ trộm. Nó dẫn nhiệt ra khỏi cơ thể bạn nhanh hơn khoảng 20 lần so với không khí. Ngay cả khi nước ở mức 30 độ, nó vẫn thấp hơn nhiệt độ cốt lõi cơ thể là 37 độ. Nhiệt động lực học quy định rằng nhiệt truyền từ nóng sang lạnh. Bạn là vật nóng. Đại dương là bồn thu nhiệt.

Cơ thể bạn phải làm việc quá giờ để duy trì nhiệt độ cốt lõi. Có thể bạn không run rẩy. Run rẩy là tuyến phòng thủ cuối cùng. Từ lâu trước khi bạn run, quá trình trao đổi chất đã tăng tốc. Cơ thể bạn đốt cháy glucose và dự trữ chất béo chỉ để giữ cho các cơ quan hoạt động đúng nhiệt độ.

Điều này xảy ra ngay cả ở vùng nhiệt đới. Bạn đang đốt cháy calo chỉ bằng việc tồn tại dưới nước. Quá trình đốt cháy năng lượng này tạo ra các chất thải. Nó làm cạn kiệt nguồn dự trữ glycogen của bạn.

Tôi nhớ một công việc sửa chữa ống đứng dẫn dầu ngoài khơi Stavanger. Đường ống nước nóng của tôi bị xoắn. Dòng chảy dừng lại. Trong vòng ba phút, cái lạnh bắt đầu thấm qua các lớp quần áo. Cảm giác như những móng vuốt sắt bóp nghẹt xương sườn bạn. Tôi đã hoàn thành việc kẹp ống, nhưng khi quay lại chuông lặn, tôi đã kiệt quệ. Không phải vì việc vặn cờ lê. Mà vì cái lạnh. Sự mệt mỏi do căng thẳng nhiệt là một sự mệt mỏi sâu sắc. Nó lắng cặn vào tận trong xương tủy.

Nếu bạn đang lặn với bộ đồ ướt (wetsuit), bạn đang mất nhiệt. Chấm hết. Sự mất năng lượng đó chuyển hóa trực tiếp thành sự kiệt sức về thể chất khi bạn lên mặt nước.

Động Lực Học Chất Lưu: Bạn Đang Bị Mất Nước

Bạn bị bao vây bởi nước, nhưng cơ thể bạn lại đang khô héo. Đó là một sự mỉa mai nghiệt ngã của nghề này.

Có hai cơ chế chính đang diễn ra.

1. Lợi tiểu do ngâm nước (Immersion Diuresis)

Khi bạn nhảy xuống nước, áp suất môi trường và hiệu ứng làm mát sẽ đẩy máu từ các chi về phía trung tâm cơ thể. Tim và ngực của bạn phát hiện sự gia tăng thể tích máu này. Cơ thể bạn nghĩ rằng: "Mình đang có quá nhiều chất lỏng."

Để điều chỉnh, thận của bạn bắt đầu làm việc hết công suất để lọc bớt nước. Bạn tạo ra nước tiểu. Bạn cần đi vệ sinh. Chúng tôi gọi đây là lợi tiểu do ngâm nước. Bạn đang mất dần thể tích chất lỏng chỉ vì bạn đang bị ngập trong nước.

2. Khí khô

Không khí trong bình lặn của bạn đã được lọc. Bắt buộc phải như vậy. Hơi ẩm trong bình gây ra rỉ sét và có thể làm đóng băng bộ điều áp trong nước lạnh. Vì vậy, không khí bạn hít thở khô khốc. Độ ẩm gần như bằng không.

Phổi của bạn cần độ ẩm để hoạt động. Các mô mỏng manh cần phải ướt để trao đổi khí. Mỗi khi bạn hít vào luồng khí khô đó, phổi của bạn sẽ rút hơi ẩm từ máu để làm ẩm khí. Mỗi khi bạn thở ra, bạn đang thổi hơi ẩm đó ra đại dương.

Bạn đang thực sự thở ra sự hydrat hóa của cơ thể theo từng nhịp thở.

Đến cuối một ca lặn 60 phút, bạn đã mất một lượng nước đáng kể. Máu của bạn trở nên đặc hơn. Chúng tôi gọi đây là sự gia tăng độ nhớt. Máu bùn.

Máu đặc thì khó bơm hơn. Tim bạn phải đập mạnh hơn để đẩy đống bùn này qua các mao mạch. Điều này làm giảm hiệu quả trao đổi khí. Nó làm cho việc đào thải nitơ trở nên khó khăn hơn (làm tăng nguy cơ DCS đã nêu ở trên). Và nó làm bạn mệt mỏi.

Cơ Chế Của Việc Hít Thở

Hít thở dưới nước không giống như hít thở trên mặt đất. Bạn đang kéo không khí qua một thiết bị cơ khí. Bộ điều áp có lực cản. Bạn càng xuống sâu, không khí càng trở nên đậm đặc hơn.

Ở độ sâu 30 mét, áp suất môi trường là 4 ATA, nghĩa là không khí đậm đặc gấp bốn lần so với trên mặt nước. Nó giống như việc hít thở trong một bát súp. Luồng khí hỗn loạn đi qua bộ điều áp và đường hô hấp của bạn làm tăng "công hô hấp". Cơ hoành và các cơ liên sườn của bạn phải kéo mạnh hơn để làm phồng phổi.

Về cơ bản, bạn đang thực hiện một bài tập thể dục cho hệ hô hấp trong suốt thời gian lặn. Bạn không nhận thấy điều đó vì bạn đang bị phân tâm bởi môi trường xung quanh. Nhưng các cơ bắp của bạn sẽ cảm nhận được điều đó sau đó.

Sự tích tụ carbon dioxide (CO2) cũng là một yếu tố. Nếu bạn làm việc nặng ngược dòng chảy hoặc nín thở ngắt quãng (điều mà bạn tuyệt đối không bao giờ nên làm), CO2 sẽ tích tụ. CO2 là một chất gây mê. Nó gây ra đau đầu và mệt mỏi nặng nề. Nếu bạn bị "sốc CO2", bạn sẽ cảm thấy như bị dư vị của một trận say rượu (hangover) mà không có được niềm vui của việc uống rượu tối hôm trước.

Phục Hồi Là Bắt Buộc, Không Phải Tùy Chọn

Vậy là bạn có những bong bóng cận lâm sàng gây viêm nhiễm, căng thẳng nhiệt đốt cháy calo, máu đặc lại do mất nước và các cơ hô hấp mệt mỏi. Và bạn tự hỏi tại sao mình lại muốn ngủ?

Đừng chống lại nó nữa. Thái độ "kiểu đàn ông cứng rắn" không có tác dụng với sinh lý học. Tôi đã thấy những gã to con, những thợ lặn thương mại có thể đẩy tạ bằng một khối động cơ, bị hạ gục vì phớt lờ việc phục hồi.

Đây là quy trình. Nó rất đơn giản.

1. Cấp nước trước khi chết. Uống nước lọc. Không phải cà phê. Không phải nước ngọt. Và tuyệt đối không uống rượu ngay sau khi lặn. Rượu làm giãn mạch máu và khiến bạn mất nước thêm. Nó đẩy nhanh quá trình lưu thông của những bong bóng thầm lặng đó. Uống nước cho đến khi nước tiểu trong. Làm loãng dòng máu đó để tim bạn không phải bơm bùn.

2. Làm ấm. Thoát khỏi đống đồ ướt ngay lập tức. Lau khô người. Mặc áo khoác gió hoặc áo khoác có mũ. Ngay cả ở vùng nhiệt đới, gió thổi trên da ướt cũng gây ra hiện tượng làm mát do bay hơi. Hãy ngăn chặn sự mất nhiệt. Nếu bạn lặn ở vùng nước lạnh, hãy uống một đồ uống ấm. Làm ấm cơ thể từ bên trong.

3. Nghỉ ngơi. Đừng đi chạy bộ. Đừng đến phòng gym. Vận động mạnh sau khi lặn làm tăng nguy cơ hình thành bong bóng. Cơ thể bạn đang bận rộn chiến đấu với cuộc chiến nitơ. Hãy để nó thắng. Giấc ngủ là lúc quá trình sửa chữa diễn ra.

Điểm Mấu Chốt

Mệt mỏi là một tín hiệu an toàn. Nó là đèn cảnh báo trên bảng điều khiển của bạn. Nếu bạn mệt mỏi quá mức, nguy cơ bị DCS sẽ tăng lên trong ca lặn tiếp theo.

Tôi đối xử với cơ thể mình như một cỗ máy. Một cỗ máy cần được bảo trì. Bạn không thể chạy một động cơ ở mức giới hạn đỏ mà không thay dầu. Bạn không thể lặn sâu mà không phải trả giá.

Hãy chấp nhận sự nặng nề đó. Điều đó có nghĩa là bạn đã đi đến nơi mà con người không nên đến, và bạn đã trở về. Sự mệt mỏi đó là cảm giác khi quay lại với trọng lực, đối mặt với những hệ quả của việc ghé thăm khoảng không vô tận.

Uống nước đi. Ngậm miệng lại. Và đi ngủ.

Ngày mai chúng ta lại lặn.