Quần đảo Similan: Viên ngọc theo mùa của Biển Andaman

Mùi cà phê hòa tan và dầu máy tàu vào lúc 5:45 sáng là thứ mùi ngay lập tức kích hoạt phản xạ lặn trong tôi. Bạn đang đứng trên boong gỗ tếch ẩm ướt của một con tàu lặn ngủ đêm (liveaboard). Mặt trời vừa bắt đầu nhuộm những vệt cam rực rỡ ngang đường chân trời. Bộ đồ lặn 3mm của bạn vẫn còn lạnh và hơi ẩm ướt từ hôm qua. Bạn vẫn xỏ chân vào. Bạn kéo khóa lên. Bạn nếm thấy vị muối khô trên môi mình.

Đây là buổi sáng thứ hai tại Quần đảo Similan.

Tôi đã đào tạo nhiều huấn luyện viên tại Koh Tao đến mức không thể nhớ hết. Tôi yêu hòn đảo nhỏ của mình ở Vịnh Thái Lan. Nhưng khi tháng Mười đến và gió đổi chiều, trái tim tôi lại hướng về phía tây, về phía Biển Andaman. Quần đảo Similan là một quần đảo đá hoa cương khổng lồ nằm ngoài khơi tỉnh Phang Nga. Nơi đây nổi tiếng với những khối đá tảng nhẵn nhụi khổng lồ trên mặt nước và những rạn san hô bùng nổ sắc màu phía bên dưới.

Nhưng bạn không thể cứ thích là đến. Đại dương mới là người đặt ra quy luật ở đây.

Cửa sổ cơ hội sáu tháng

Công viên Quốc gia Mu Ko Similan không mở cửa quanh năm. Chính phủ Thái Lan thực thi nghiêm ngặt mùa lặn biển kéo dài từ ngày 15 tháng 10 đến ngày 15 tháng 5 năm sau.

Trong mùa đóng cửa, gió mùa tây nam mang theo mưa lớn và những con sóng khổng lồ. Biển trở nên cực kỳ hung dữ. Điều này gây nguy hiểm cho tàu bè và khiến việc lặn biển trở nên bất khả thi. Nhưng cũng có một lý do sinh học cho việc đóng cửa này. Thiên nhiên cần được nghỉ ngơi. San hô cần thời gian để sinh sản mà không bị những bong bóng khí va chạm vào. Các loài sinh vật biển cần sự yên tĩnh. Khi chúng ta quay trở lại vào cuối tháng Mười, nước biển đạt mức 29 độ C mát mẻ. Tầm nhìn xa thường vượt quá 30 mét.

Nếu bạn đang lập kế hoạch cho chuyến đi của mình, tầm nhìn thường đạt đỉnh điểm từ tháng Hai đến tháng Tư. Đây cũng là lúc hiện tượng tảo nở hoa (plankton bloom) bắt đầu. Tảo làm nước hơi xanh hơn một chút nhưng nó lại thu hút những loài cá lớn sống ngoài khơi. Bạn phải quyết định xem mình muốn gì. Bạn muốn nước trong vắt như pha lê vào tháng Mười Hai hay muốn thấy những chiếc bóng khổng lồ vào tháng Ba?

Chuyến Liveaboard đầu tiên: Ăn, Ngủ, Lặn, Lặp lại

Nhiều thợ lặn hỏi tôi liệu họ đã sẵn sàng cho một chuyến tàu lặn ngủ đêm (liveaboard) hay chưa. Quần đảo Similan thực chất là môi trường huấn luyện hoàn hảo cho chuyến đi tàu nhiều ngày đầu tiên của bạn. Dòng chảy ở phía đông của các hòn đảo thường nhẹ nhàng. Các điểm lặn dốc xuống một cách từ tốn.

Tôi nhớ mình đã dẫn một nhóm học viên vừa mới được cấp bằng Nâng cao (Advanced Open Water) đến Similan vào năm 2014. Một cô gái trẻ tên Ploy đã rất sợ hãi. Cô ấy nghĩ mình sẽ bị hội chứng sợ không gian kín khi ngủ trong cabin nhỏ xíu. Cô ấy nghĩ việc lặn bốn ca một ngày sẽ làm đôi chân mình gãy rời. Đến ngày thứ ba, cô ấy đã nằm ngủ ngon lành trên một chiếc ghế lười (beanbag) trên boong thượng giữa các ca lặn với mái tóc bết muối. Cô ấy thậm chí chẳng thèm đánh răng trước ca lặn sáng sớm. Cuộc sống trên tàu liveaboard sẽ tước bỏ vẻ phù phiếm của bạn, chỉ để lại sự tập trung thuần túy.

Nhưng bạn tuyệt đối phải kiểm soát được độ nổi của mình.

Hãy nghĩ về thiết bị kiểm soát độ nổi (BCD - Buoyancy Control Device) của bạn giống như nút điều chỉnh thô trên kính hiển vi. Nó tạo ra những thay đổi lớn. Còn phổi của bạn là nút điều chỉnh tinh. Khi bạn đang lơ lửng trên một bụi san hô quạt mỏng manh ở Similan, bạn đừng chạm vào vòi bơm của BCD. Hãy kiểm soát vị trí của mình bằng hơi thở. Nếu bạn đang đạp chân vào rạn san hô vì đeo quá nhiều chì (overweighted), bạn đang phá hủy chính vẻ đẹp mà bạn đã trả tiền để được ngắm nhìn. Tôi rất nghiêm khắc về việc này. Nếu tôi thấy một thợ lặn "đạp xe đạp" bằng chân và đá tung cát lên, tôi sẽ bơi đến và trực tiếp điều chỉnh tư thế nằm ngang (trim) cho họ.

Hãy cùng xem tại sao đi tàu ngủ đêm lại hợp lý hơn so với đi tour đi về trong ngày.

Viên ngọc quý: Đá Richelieu (Richelieu Rock)

Hầu hết các hành trình tàu ngủ đêm ở Similan đều hướng về phía bắc vào Công viên Quốc gia Surin vào ngày thứ ba. Đây là nơi có Đá Richelieu.

Đá Richelieu là một đỉnh núi đá vôi chỉ vừa nhú lên khỏi mặt nước khi thủy triều xuống. Nó dốc xuống theo hình móng ngựa đến độ sâu khoảng 35 mét. Jacques Cousteau được cho là đã đặt tên nó theo Hồng y Richelieu vì màu san hô mềm tím rực rỡ gợi nhớ đến áo choàng của vị hồng y. Tôi không quan tâm nhiều đến lịch sử. Tôi quan tâm đến sinh học.

Khối đá này đứng trơ trọi giữa một nền đại dương cát sâu. Dòng hải lưu đập vào khối đá này và đẩy dòng nước giàu dưỡng chất từ dưới sâu lên bề mặt đầy ánh nắng. Quá trình này được gọi là nước trồi (upwelling). Dưỡng chất nuôi tảo. Tảo nuôi cá nhỏ. Cá nhỏ nuôi cá khế (trevally). Đó là một tòa tháp sự sống thẳng đứng.

Các vách đá của Richelieu hoàn toàn được bao phủ bởi san hô mềm Dendronephthya. Chúng trông giống như những bông súp lơ màu tím và hồng. Ẩn mình bên trong khu rừng tím này là những kho báu vĩ mô (macro). Bạn có thể tìm thấy cá ngựa đuôi hổ màu vàng đang quấn đuôi vào những cành san hô quạt. Bạn có thể phát hiện cá chìa vôi ma (ornate ghost pipefish) đang treo ngược người trông giống hệt một mảnh huệ biển khô. Bạn có thể thấy tôm hề (Harlequin shrimp) đang xé xác sao biển.

Nhưng thành thực mà nói, tất cả chúng ta đều đang nhìn ra phía xanh thẳm ngoài kia. Bạn đang chờ đợi những đốm trắng.

Người khổng lồ dịu dàng

Đá Richelieu mang lại cơ hội cao nhất ở Thái Lan để nhìn thấy cá mập voi (Rhincodon typus).

Loài vật này có thể dài tới 12 mét. Nhìn thấy một sinh vật có kích thước bằng một chiếc xe buýt thành phố lướt đi nhẹ nhàng ra khỏi vùng nước mờ ảo là một trải nghiệm mang tính tâm linh. Đại dương bỗng nhiên trở nên rất nhỏ bé. Nhiệt độ thường giảm xuống khi chúng xuất hiện. Bạn có thể gặp một lớp nhiệt dịch (thermocline), nơi nước thay đổi từ 29 độ xuống 26 độ chỉ trong vòng một mét. Bạn cảm nhận được cái lạnh chạm vào má mình ngay khi chiếc bóng khổng lồ che khuất mặt trời.

Khi điều này xảy ra, thợ lặn thường mất kiểm soát. Họ quên sạch những gì đã được huấn luyện.

Tôi đã chứng kiến những người đàn ông trưởng thành đá vào mặt bạn lặn của mình để cố bơi lại gần cá mập voi. Hãy nghe lời Kru Supanya. Nếu bạn đuổi theo cá mập voi, nó chỉ cần vẫy cái đuôi khổng lồ một cái là sẽ biến mất vào vực sâu. Bạn không thể bơi nhanh hơn nó đâu.

Đây là chính xác những gì bạn cần làm khi nghe hướng dẫn viên lặn (divemaster) gõ vào bình khí bằng một thanh kim loại để báo hiệu có cá lớn.

1. Ngừng bơi. Thiết lập độ nổi trung tính (neutral buoyancy) ngay lập tức.
2. Kiểm tra đồng hồ đo độ sâu. Cá mập voi thường bơi gần mặt nước. Đừng vô tình trồi lên mặt nước và bỏ lỡ ca dừng nghỉ an toàn (safety stop) 3 phút ở mức 5 mét chỉ vì mải nhìn lên trên.
3. Kiểm tra khí. Sự phấn khích gây ra tình trạng thở gấp (hyperventilation). Bạn sẽ đốt sạch 30 bar khí trong hai phút nếu hoảng loạn.
4. Chờ đợi. Nếu bạn giữ cơ thể hoàn toàn tĩnh lặng và lơ lửng trong nước, cá mập voi thường sẽ quay lại và bơi thẳng về phía bạn. chúng là loài vật cực kỳ tò mò.
5. Tuyệt đối không chạm vào. Lớp dầu tự nhiên trên da người sẽ phá hủy lớp màng nhầy bảo vệ trên da cá mập. Hãy giữ hai tay khoanh trước ngực.

Nhắc nhở về an toàn và kỹ năng tại Andaman

Lặn biển ở Similan rất ngoạn mục nhưng nó đòi hỏi sự tôn trọng. Biển Andaman kết nối với Ấn Độ Dương. Dòng chảy ở đây hoàn toàn khác với vùng Vịnh Thái Lan kín gió.

Bạn sẽ gặp những dòng chảy quét mạnh tại các điểm lặn như Đá Đầu Voi (Elephant Head Rock). Bạn sẽ phải bơi qua những hang vòm đá hoa cương (swim-throughs) hẹp. Bạn sẽ trải nghiệm những dòng chảy hướng xuống (down-currents) cố gắng đẩy bạn xuống nền cát.

Bạn phải bám sát hướng dẫn viên lặn của mình. Họ hiểu rõ địa hình. Họ biết nơi nào có thể nấp sau một tảng đá để tránh dòng chảy. Nếu bạn thấy mình bị cuốn vào một dòng chảy mạnh, đừng chống lại nó. Chống lại dòng chảy là một cuộc chiến mà bạn luôn là người thua cuộc. Hãy tiến gần lại rạn san hô nơi ma sát với nước làm dòng chảy chậm lại. Hãy dùng ngón tay bò từng chút một qua những tảng đá trơ trụi nếu cần, tuyệt đối chắc chắn rằng bạn không chạm vào bất kỳ rạn san hô sống nào.

Hãy theo dõi giới hạn nitơ của bạn. Lặn tới bốn ca một ngày trong bốn ngày liên tục sẽ tích tụ lượng nitơ dư thừa trong các mô của bạn. Ngay cả khi bạn lặn với khí giàu oxy (Nitrox) (thứ mà tôi khuyên bạn nên lấy bằng chứng nhận trước khi đi liveaboard), bạn vẫn phải lặn một cách thận trọng. Hãy uống nhiều nước hơn mức bạn nghĩ mình cần. Mất nước là một yếu tố rủi ro lớn dẫn đến bệnh giảm áp (decompression sickness).

Quan trọng nhất, hãy kiểm soát hơi thở của mình.

Khi bạn xuống nước tại Koh Bon và thấy những con cá đuối Manta khổng lồ đang lộn nhào phía trên trạm làm sạch, tim bạn sẽ đập thình thịch. Ngực bạn sẽ thắt lại. Bạn sẽ muốn nín thở vì quá kinh ngạc trước đại dương.

Đừng làm vậy.

Bạn chỉ là một vị khách trong ngôi nhà của chúng. Bạn đang mang theo thiết bị duy trì sự sống trên lưng mình. Hãy thở chậm. Thở sâu. Hãy để đại dương cho bạn thấy những bí mật của nó theo lịch trình riêng của chính nó.

Đừng bao giờ nín thở.