Đừng Có Như Đám Cừu: Cách Tự Tìm Đường Dưới Nước Mà Không Cần Nắm Tay Tôi

Hay naku. Ngày nào cũng là một câu chuyện cũ rích.

Tôi nhảy xuống nước ở Cathedral Rock. Nhìn lại phía sau. Năm, sáu thợ lặn. Cứ chằm chằm nhìn vào đôi chân vịt màu vàng của tôi. Tôi rẽ trái, các bạn rẽ trái. Tôi bơi vòng tròn, các bạn bơi vòng tròn. Nếu tôi bơi vào hang và ở lỳ trong đó, tôi nghĩ chắc các bạn cũng theo vào rồi chúng ta làm cá ngừ đóng hộp cùng nhau luôn quá.

Nhìn các bạn như một đàn cá mồi. Nhưng cá mồi chúng nó khôn. Chúng biết mình đang đi đâu. Còn các bạn? Các bạn chỉ đang "đi theo thủ lĩnh".

Nghe Tatay Santiago nói đây. Chuyện này nguy hiểm lắm. Lỡ dòng chảy chia cắt chúng ta thì sao? Lỡ dây mặt nạ của tôi bị đứt và tôi phải nổi lên thì sao? Lỡ như, sus maryosep, bạn mải mê nhìn một con rùa rồi quên nhìn lên thì sao?

Đột nhiên, đôi chân vịt vàng biến mất. Bạn cô độc giữa màu xanh thẳm. Cơn hoảng loạn ập đến. Bạn hút cạn bình khí chỉ trong mười phút.

Đến lúc ngừng làm một thợ lặn em bé rồi. Đến lúc phải học cách tự tìm đường về nhà. Bạn có não mà. Dùng nó đi. Bạn có mắt mà. Mở chúng ra. Bạn có một cái la bàn. Có lẽ nên lau bụi trên đó đi.

Đại Dương Đang Trò Chuyện Với Bạn (Định hướng tự nhiên)

Trước khi chạm vào cái la bàn nhựa đó, hãy nhìn thế giới xung quanh. Đại dương kể cho bạn mọi thứ, nhưng bạn lại quá bận nhìn cái máy tính lặn (dive computer) xịn xò màn hình màu nên chẳng để ý.

Định hướng tự nhiên (Natural navigation) là cách chúng tôi làm vào những năm 70. Chúng tôi không có bản đồ số. Chúng tôi có bản năng. Chúng tôi có đôi mắt.

Mặt Trời Là Bóng Đèn Của Bạn

Khi bạn nhảy xuống, hãy nhìn lên. Mặt trời ở đâu?

Nếu kế hoạch lặn là "rạn san hô bên vai trái" và lúc đó là buổi sáng, có lẽ mặt trời đang chiếu bên phải bạn. Vậy để về nhà, bạn quay người lại. Giờ mặt trời phải ở bên trái bạn. Hình học đơn giản thôi.

Ngay cả khi trời đầy mây, nước vẫn sẽ sáng hơn ở một hướng nhất định. Bóng đổ trên cát luôn nói lên sự thật. Nếu bóng của các khối san hô hướng về phía nước sâu khi bạn bắt đầu, chúng phải hướng về phía nước nông khi bạn quay về. Trừ khi mặt trời di chuyển cực nhanh, điều vốn chỉ xảy ra nếu bạn ở dưới quá lâu và bị say nitơ (narcosis).

Các Vết Gợn Cát Không Biết Nói Dối

Nhìn xuống cát xem. Bạn thấy những đường kẻ không? Những vết gợn ấy?

Sóng tạo ra những vết gợn này. Sóng thường đi từ ngoài khơi vào bờ. Vì vậy, các vết gợn thường chạy song song với bờ biển.

Nếu bạn bơi cắt ngang các vết gợn (perpendicular), nghĩa là bạn đang bơi ra xa bờ hoặc hướng vào bờ. Nếu bạn bơi dọc theo các vết gợn (parallel), bạn đang bơi dọc theo bờ biển.

Nếu bị lạc, hãy nhìn xuống cát. Bơi vuông góc với các vết gợn hướng vào vùng nước nông hơn. Bạn sẽ chạm vào bờ. Có thể không đúng bãi biển bạn cần, nhưng đất liền là đất liền. Vẫn tốt hơn là trôi dạt sang tận Trung Quốc.

Dòng Chảy

Dòng chảy không chỉ là dòng nước phiền phức đẩy bạn đi. Nó là một chỉ dẫn phương hướng.

Khi chúng ta bắt đầu lặn, tôi luôn kiểm tra dòng chảy. Có thể nó đập vào má trái tôi. Cảm giác lạnh. Nó mạnh đấy. Trong suốt chuyến lặn, tôi cảm nhận dòng nước đó. Nếu tôi quay đầu để về, dòng chảy bây giờ phải đập vào má phải tôi. Hoặc có thể nó đẩy tôi từ phía sau.

Nếu dòng chảy đột ngột dừng lại, có thể bạn đang nấp sau một tảng đá, hoặc thủy triều đã thay đổi. Hãy chú ý. Cảm nhận làn nước trên mặt mình. Đừng chỉ có hì hục chống lại nó.

Độ Sâu và Các Mốc Đánh Dấu

Cái này là lẽ thường tình, nhưng lẽ thường tình bây giờ hơi bị hiếm. Nếu bạn đi sâu hơn, thường là bạn đang rời xa đảo. Nếu bạn đi nông hơn, bạn đang hướng về phía đảo (trừ khi bạn đang ở trên một núi đá ngầm - pinnacle, khi đó nông hơn chỉ đơn giản là "đi lên").

Hãy chọn các mốc đánh dấu. "Cục san hô não to tướng hình cái mông". "Tảng đá trông như con rùa đang ngủ". Nhớ kỹ chúng. Quay lại và nhìn chúng từ phía sau, vì đá trông sẽ rất khác khi bạn bơi chiều ngược lại.

La Bàn: Người Bạn Thân Nhất (Nếu Bạn Đừng Có Ngốc)

Các dấu hiệu tự nhiên thì tốt. Nhưng đôi khi tầm nhìn rất tệ. Đôi khi là ban đêm. Đôi khi bạn ở giữa vùng nước xanh thẳm không thấy đáy.

Lúc đó, bạn cần công cụ.

Tôi ghét mấy cái la bàn kỹ thuật số trong máy tính lặn của các bạn. Tốn pin. Cần hiệu chỉnh. Phải bấm nút. Phiền phức quá. Cho tôi một cái la bàn cơ học (analog compass) chứa đầy dầu nằm trên bảng ghi hoặc dây đeo tay. Chắc chắn. Đáng tin. Giống như tôi vậy.

Cách Cầm La Bàn

Đây là chỗ các bạn hay thất bại. Tôi thấy thợ lặn cầm la bàn bị nghiêng, nằm ngang, hay thậm chí lộn ngược. Kim la bàn nổi trong dầu. Nếu bạn để nghiêng, kim sẽ cạ vào mặt kính. Nó bị kẹt. Nó không xoay được.

1. Giữ nó nằm ngang: Tưởng tượng bạn đang bưng một đĩa thịt heo quay (Lechon) đầy ú và không muốn làm đổ nước sốt.
2. Đường Lubber (Lubber Line): Đường kẻ đỏ ở giữa phải chỉ về hướng cơ thể bạn đang đi. Không phải nơi mắt bạn đang nhìn. Mà là nơi cái rốn của bạn đang hướng tới.
3. Khóa cánh tay: Cầm nó bằng hai tay. Khóa khuỷu tay vào sườn. Bạn xoay cả cơ thể, không chỉ mỗi cổ tay. Bạn là một chiếc xe tăng, không phải vũ công ba lê.

Vòng Xoay (Cho Chó Vào Chuồng)

Bạn có một cái vòng xoay ở trên. Đó là vòng bezel. Nó có hai vạch chỉ số. Chúng tôi gọi đó là "Cái Nhà". Kim Bắc là "Con Chó".

Bạn hướng cơ thể về nơi muốn đi. Nhìn vào la bàn. Xoay vòng bezel cho đến khi hai vạch chỉ số kẹp chặt kim Bắc. Con Chó đã ở trong Nhà.

Giờ thì bơi thôi. Nếu Con Chó chạy ra khỏi Nhà, nghĩa là bạn đang bị lệch hướng. Xoay người cho đến khi Con Chó quay lại Nhà. Đơn giản. Ngay cả một thợ lặn dùng chân vịt chẻ (split-fin) cũng làm được việc này.

So Sánh Các Phương Pháp Định Hướng

Đây. Tôi làm một cái bảng. Vì mấy người trẻ các bạn thích dữ liệu.

Bài Tập: Luyện Tập Hoặc Sẽ Bị Lạc

Bạn muốn trở thành thợ lặn giỏi? Bạn phải tập. Đừng chỉ lặn để chụp hình. Lặn là để làm việc.

Hãy đến một bãi cát. Chỗ nào nông thôi, khoảng 5 đến 6 mét. Bảo bạn lặn của mình: "Tôi chuẩn bị tập đây. Đừng có giúp trừ khi tôi sắp bơi đâm vào thuyền."

1. Đường Lặn Đối Nghịch (Đi và Về - Reciprocal Course)

Đây là bài tập kiểu "Tôi quên đồ ăn trưa trên thuyền".

1. Hướng thẳng ra xa bờ. Đặt đường Lubber vào giữa.
2. Đặt vòng bezel sao cho Con Chó (Bắc) nằm trong Nhà.
3. Đếm nhịp đạp chân. Một chu kỳ là Trái-Phải-Lướt. Đếm đến 20 chu kỳ.
4. Dừng lại.
5. Cú quay người: Xoay cơ thể 180 độ. Đừng thay đổi vòng bezel. Xoay cho đến khi kim Bắc chỉ về phía bạn (vị trí 6 giờ), đối diện hoàn toàn với Cái Nhà. Hoặc, nếu la bàn của bạn có kim đuôi màu trắng, hãy cho cái đuôi đó vào Nhà.
6. Bơi 20 nhịp đạp trở lại.
7. Bạn có về đúng điểm xuất phát không? Hay cách đó 10 mét? Nếu cách xa, nghĩa là bạn bị trôi dòng, hoặc nhịp đạp của bạn quá cẩu thả.

2. Mô Hình Hình Vuông (Square Pattern)

Cái này khó hơn. Bạn bơi thành một hình hộp.

1. Chọn một hướng (ví dụ: Bắc). Đặt bezel. Bơi 20 nhịp.
2. Khúc ngoặt 1: Quay 90 độ về phía Phải. Đặt kim Bắc vào vạch "Tây" (bên trái) trên vòng bezel (hoặc chỉ cần đặt lại bezel cho hướng Đông). Bơi 20 nhịp.
3. Khúc ngoặt 2: Quay 90 độ về phía Phải một lần nữa (Hướng Nam). Bơi 20 nhịp.
4. Khúc ngoặt 3: Quay 90 độ về phía Phải lần nữa (Hướng Tây). Bơi 20 nhịp.
5. Bạn phải quay lại đúng điểm bắt đầu.

Tại sao phải làm vậy? Vì đôi khi bạn cần đi vòng qua một rạn san hô, hoặc tìm cái thắt lưng chì mà bạn vừa làm rơi.

Bí Mật: Chu Kỳ Đạp Chân

Thời gian dưới nước là thứ vứt đi. "Bơi trong 5 phút." Bơi nhanh cỡ nào? Có dòng chảy không? Bạn có mệt không?

Đếm nhịp đạp chân thì tốt hơn. Nó đo lường khoảng cách. Tôi biết rằng 50 nhịp đạp của tôi là khoảng 40 mét trong nước tĩnh. Tôi biết điều này vì tôi đã đo nó từ năm 1985 và đôi chân tôi vẫn còn khỏe nhờ leo núi lửa Taal.

Hãy ra hồ bơi hoặc một sợi dây đã đo sẵn ngoài biển. Đếm nhịp đạp của bạn cho 30 mét. Làm ba lần. Lấy con số trung bình. Giờ bạn đã có một chiếc thước kẻ gắn ngay vào hông rồi đấy.

Đó Là Về Sự Tự Tin

Tôi nhớ một chuyến lặn ở Batangas, nhiều năm trước. Tôi có một vị khách, một anh chàng người Mỹ. Đại gia đấy. Đồ nghề đầy mình. Củ thở titanium, máy tính lặn tích hợp khí, camera to hơn cả cái đầu anh ta.

Chúng tôi đang ở một điểm lặn có rất nhiều bùn mịn (silt). Đột nhiên, thủy triều đổi hướng và tầm nhìn giảm xuống bằng không. Đục ngầu như sữa. Tôi chẳng nhìn thấy bàn tay mình. Anh ta hoảng loạn. Tôi cảm thấy anh ta chộp lấy van bình khí của mình. Anh ta run bần bật.

Tôi thì không. Tôi nhìn vào la bàn. Tôi biết bức tường đá nằm ở hướng Đông. Tôi biết con thuyền nằm ở hướng Bắc. Tôi nắm lấy tay anh ta. Tôi kiểm tra độ sâu. Chúng tôi bơi chậm rãi. Tôi cảm nhận dòng chảy thay đổi. Tôi biết chúng tôi đã gần đến mũi đá.

Chúng tôi nổi lên ngay sát thang của chiếc thuyền bangka.

Anh ta nhìn tôi như thể tôi là một ảo thuật gia. "Làm sao ông làm được vậy, Santiago?"

Tôi chẳng làm phép thuật gì cả. Tôi chỉ chú ý thôi.

, nước nhỏ giọt từ mặt nạ, ngày nắng, góc nhìn từ mặt biển)

Tóm tắt

Khi bạn biết định hướng, bạn không còn là hành khách nữa. Bạn trở thành tài xế.

Nó thay đổi cả chuyến lặn. Bạn không chỉ nhìn ngắm cá. Bạn đang xây dựng một bản đồ trong đầu mình. Bạn biết mình đang ở đâu. Bạn cảm nhận được hình dáng của rạn san hô.

Nó làm bạn bình tĩnh. Bởi vì bạn biết rằng dù có chuyện gì xảy ra, bạn vẫn có thể tìm được đường về.

Nên lần tới lặn với tôi, đừng có chỉ nhìn chằm chằm vào đôi chân vịt vàng của tôi nữa. Nhìn quanh đi. Kiểm tra la bàn đi. Có thể, chỉ là có thể thôi, tôi sẽ để bạn dẫn đoàn.

Nhưng đừng để chúng ta bị lạc, không là bạn bao chầu bia đấy.

Hay naku, đi tập ngay đi.