Nhiếp Ảnh Dưới Nước: Nghề Nghiệp Hay Tự Sát Tài Chính?

Biển Bắc chẳng quan tâm đến cái thiết lập ISO của bạn đâu. Ở độ sâu 150 mét, khi bóng tối đặc quánh như một cục tạ đè nặng lên nhãn cầu, thứ duy nhất quan trọng là độ kín của gioăng (seals) và hỗn hợp khí heliox trong bình. Tôi làm nghề hàn đường ống. Tôi đi sửa những "động mạch" của thế giới công nghiệp trong làn nước đen kịt, lạnh thấu xương. Lạnh. Nguy hiểm. Nhưng ra tiền.

Người ta hỏi tôi chuyện chụp ảnh. Họ coi đại dương là một tấm toan. Tôi thì thấy nó là một môi trường thù địch, chực chờ nghiền nát bất cứ thứ gì chứa đầy không khí. Bạn muốn làm nhiếp ảnh gia dưới nước? Muốn kiếm sống bằng cách bắt trọn cái "vẻ đẹp" của vực thẳm?

Được thôi. Để tôi nói cho mà nghe về cái sự biến thiên nhiệt động lực học trong tài khoản ngân hàng của bạn. Vì từ chỗ tôi đang ngồi đây, trong cái buồng giảm áp (decompression chamber) nồng nặc mùi mồ hôi và khí ozone, cái nghề đó trông không giống một sự nghiệp cho lắm. Nó giống một cách đốt tiền đắt đỏ để chịu đói thì đúng hơn.

Ảo Tưởng Về Tấm Séc Từ National Geographic

Có một cái ảo tưởng mà mấy trung tâm lặn ở vùng nhiệt đới hay rao bán. Bạn lững lờ trôi trên rặng san hô, nước ấm và vô dụng. Bạn chụp con cá mập một phát. Tạp chí chuyển cho bạn mười ngàn đô. Rồi bạn ngồi nhâm nhi ly cocktail có cắm cái ô con con.

Tỉnh lại đi. Hay naku!

Đại dương là một khu công nghiệp. Thị trường nhiếp ảnh là một bãi phế liệu. Hai mươi năm trước, có khi bạn bán một tấm ảnh cá mập trắng là đủ trả tiền trả góp nhà. Giờ thì sao? Khách du lịch nào cũng có GoPro với gậy tự sướng, làm lụt cả thị trường. Cung thì vô hạn. Cầu thì chết ngắc.

Ảnh Lưu Trữ Là Nợ Đời

Tôi nhìn vào mấy con số. Chúng còn lạnh lẽo hơn cả đáy vịnh. Mấy trang web bán ảnh lưu trữ (Stock photography) bán hình với giá vài xu lẻ. Bạn mạo hiểm bị bệnh giảm áp (decompression sickness), hạ thân nhiệt, và hỏng hóc thiết bị chỉ để có được tấm ảnh bán được 0.3 đô. Bạn cần số lượng. Bạn cần hàng ngàn tấm kiểu "thợ lặn nhìn cá" thì may ra mới mua nổi ly cà phê.

Tôi có biết một gã ở Stavanger. Thợ lặn giỏi. Bỏ 15.000 đô mua cái vỏ máy (housing) và đèn. Gã đăng năm ngàn tấm ảnh trong suốt ba năm. Số tiền kiếm được vừa đủ mua một cái khóa kéo cho bộ đồ lặn khô. Đó không phải là một công việc. Đó là một lỗ thủng trên thân tàu của bạn.

Tạp Chí Và Biên Tập

Báo in đang chết dần. Vài tòa soạn còn sót lại thì trả công bằng "sự quảng bá". Sự quảng bá không mua nổi mỡ silicone đâu. Nó không trả tiền cho việc kiểm định áp suất bình khí của bạn. Trừ khi bạn nằm trong nhóm 0.01% thợ chụp hàng đầu, mấy gã được BBC thuê để chờ ba tuần trong hốc đá chỉ để đợi một con chim cánh cụt hắt hơi, còn không thì đừng mơ trả tiền thuê nhà bằng ảnh tạp chí.

Những Nguồn Thu Nhập Thực Tế (Nếu Bạn Chịu Đựng Nổi)

Nếu bạn cứng đầu, và bạn cứ khăng khăng đòi mang đồ điện tử nhạy cảm xuống nước mặn để kiếm tiền, bạn phải xoay trục. Bạn không thể là một nghệ sĩ. Bạn phải là một kỹ thuật viên của sự phù phiếm hoặc một kẻ bán đồ nghề.

Ngành Công Nghiệp "Người Cá"

Đây là mảng duy nhất còn phát triển, và nó làm tôi thấy phát ớn. Sus! Chụp ảnh cá nhân. Influencer. Những người muốn trông như thể họ thuộc về đại dương trong khi nhịn thở chưa nổi ba mươi giây.

Bạn không đi săn những sinh vật biển quý hiếm. Bạn đi quản lý mấy cái tà váy trong hồ bơi hoặc rặng san hô nông. Bạn đang đi giữ trẻ. Tiền thì khá hơn bán ảnh stock đấy. Một khách hàng giàu có có thể chi vài ngàn đô cho một bộ ảnh. Nhưng bạn chẳng còn là thợ lặn nữa. Bạn là một thợ chụp ảnh chân dung dưới nước, phải đối phó với những ca hoảng loạn, vấn đề nổi và mascara lem nhem. Thật mất thể diện. Nhưng nó nuôi sống cái bộ máy đó.

Đánh Giá Thiết Bị Và Đại Sứ Thương Hiệu

Đây là kiểu làm ăn chụp giật. Bạn được cho đồ miễn phí. Bạn viết về món đồ đó. Bạn bảo người ta là họ cần nó. Các nhà sản xuất sở hữu bạn. Bạn trở thành một cái bảng quảng cáo di động cho nhôm và thủy tinh.

Cách này hiệu quả nếu bạn có lượng người theo dõi. Nhưng hãy nhận ra điều này: bạn không còn bán tầm nhìn của mình nữa. Bạn đang bán vỏ máy bằng polycarbonate và đèn chớp (strobes). Bạn là một thợ lặn thương mại theo nghĩa tệ nhất, bán sản phẩm chứ không phải bán kỹ năng.

Vật Lý Tàn Khốc Của Chuyện Thiết Bị Mất Giá

Trong lặn bão hòa (saturation diving) thương mại, đồ của chúng tôi rất nặng. Đồng thau. Thép không gỉ. Mũ Kirby Morgan. Dùng cả đời. Đồ máy ảnh của bạn thì mong manh. Vừa mua xong là lỗi thời ngay.

Đại dương phá hủy đồ điện tử. Ngay cả khi bạn không làm ngập nước (flood), hơi muối cũng gặm nhấm mạch điện. Độ ẩm làm thối cảm biến. Sự ăn mòn điện hóa (galvanic corrosion) sẽ hàn chết mấy cái ốc vít của bạn. Và sự mất giá còn nhanh hơn một cú lặn rơi tự do.

Đây là bài toán cho bộ đồ nghề của bạn:

Cái Bẫy Vỏ Máy

Thân máy ảnh giá 4.000 đô. Ống kính giá 2.000 đô. Sau đó bạn cần vỏ máy (housing). Một khối nhôm được gia công chính xác đến từng micron. Thêm 3.000 đô nữa. Cổng vòm (dome port) cho góc rộng. Cổng phẳng cho macro. Vòng nối. Bánh răng. 2.000 đô. Đèn chớp (strobes). Cánh tay. Kẹp. Dây đồng bộ. Pin. Hệ thống hút chân không. 3.000 đô.

Bạn xuống nước với ít nhất 14.000 đô trên tay.

Hai năm sau, hãng ra máy mới. Nút bấm lệch đi hai milimet. Các vòng xoay to hơn một chút. Cái vỏ 3.000 đô của bạn giờ thành cục chặn giấy. Nó không vừa cái gì khác cả. Bạn không thể hàn lại cho vừa được. Nó là đồng nát.

Và bạn phải mua lại toàn bộ từ đầu.

Rủi Ro Mất Trắng

Trong nghề của tôi, nếu một cái gioăng bị hỏng, tôi có thể chết. Nếu gioăng của bạn hỏng, tài khoản ngân hàng của bạn chết. Một sợi tóc trên vòng đệm O-ring. Một hạt cát. Áp suất dưới sâu sẽ tìm ra điểm yếu đó.

Tôi nhớ một buổi chụp ở Vòng Bắc Cực. Một thợ chụp đang cố bắt khoảnh khắc cá voi sát thủ. Anh ta vội vàng chuẩn bị. Không kiểm tra hút chân không. Anh ta nhảy xuống. Ở độ sâu năm mét, chuông báo độ ẩm kêu thất thanh. Đến khi anh ta ngoi lên được, nước mặn đã nướng chín bo mạch chủ, các tiếp điểm ống kính và pin. 8.000 đô bay màu trong ba giây. Bảo hiểm có thể đền, nhưng phí bảo hiểm cho thiết bị dưới nước thương mại là trên trời. Họ biết rõ rủi ro. Họ biết nước luôn thắng, sớm hay muộn.

Sự Đánh Đổi Về An Toàn

Có một yếu tố an toàn ở đây mà không ai nói đến. Máy ảnh giết chết thợ lặn.

Khi bạn đang dán mắt vào ống ngắm, bạn không nhìn vào đồng hồ áp suất (SPG - Submersible Pressure Gauge). Bạn không nhìn vào bạn lặn (buddy). Bạn bị quá tải tác vụ (task-loaded).

Tôi đã thấy những thợ chụp đuổi theo một con rùa xuống tận 40 mét, phớt lờ giới hạn không giảm áp (no-decompression limit), phớt lờ mức tiêu thụ khí. Họ bị "cuồng nút chụp". Nhịp thở tăng vọt. Họ hút cạn một bình khí trong hai mươi phút. Đó là cách bạn bị "bẻ người" (bent) - bị giảm áp cấp tính. Đó là cách bạn bị thuyên tắc mạch máu.

Trong lặn thương mại, chúng tôi có các quy trình nghiêm ngặt. Sự tập trung nằm ở công việc và hệ thống duy trì sự sống. Trong nhiếp ảnh, chính công việc lại là thứ gây xao nhãng. Nó về cơ bản là không an toàn trừ khi kỷ luật của bạn cứng như thép.

Bài Toán Nghề Tay Trái vs. Toàn Thời Gian

Tôi là người thực dụng. Tôi nhìn vào rủi ro so với lợi nhuận.

Nếu bạn hàn một cái ống, bạn được trả tiền theo giờ. Tiền độc hại. Tiền độ sâu. Thưởng lặn bão hòa. Tiền vào túi trước khi vết rỉ sét kịp hình thành.

Nếu bạn chụp một tấm ảnh, bạn làm việc trước. Bạn mua đồ trước. Bạn chịu rủi ro trước. Bạn có thể được trả tiền sau sáu tháng. Hoặc chẳng bao giờ được trả.

So Sánh: Thợ Lặn Thương Mại vs. Nhiếp Ảnh Gia Dưới Nước

Lời Khuyên Từ Vực Thẳm

Bạn muốn lời khuyên của tôi? Hãy giữ cho máy ảnh luôn khô ráo. Hoặc dùng đồ rẻ thôi. Nhưng nếu bạn nhất quyết muốn tiến tới, hãy nghe đây.

1. Giữ Lấy Cái Nghề Chính Của Bạn Đừng bỏ một nguồn thu nhập ổn định để đi đuổi theo mấy con cá. Cái áp lực phải bán được ảnh sẽ hủy hoại việc lặn của bạn. Bạn sẽ đốt khí quá nhanh vì nhịp tim tăng cao, lo lắng về việc lấy nét thay vì lo cho áp suất riêng phần của oxy. Hãy là một "chiến binh cuối tuần". Chụp cho chính mình. Nếu bán được ảnh, hãy đi mua một cốc bia.

2. Tập Trung Vào Macro Chụp góc rộng cần nước trong. Cần phải đi du lịch đến vùng nhiệt đới. Rất tốn kém. Macro, những thứ tí hon, có thể chụp ở bất cứ đâu. Ngay cả trong lớp bùn lạnh lẽo của một bến cảng ở Na Uy cũng có sên trần (nudibranchs). Thiết bị nhỏ hơn. Đèn rẻ hơn. Đối tượng không bơi đi quá nhanh. Bạn có thể rèn luyện kỹ năng trong môi trường tầm nhìn kém mà không tốn hàng ngàn đô tiền vé máy bay.

3. Trở Thành Một Kỹ Thuật Viên Chuyên Biệt Nếu bạn phải làm việc này toàn thời gian, đừng chỉ là một "thợ chụp ảnh". Hãy là một chuyên gia kiểm tra công trình. Học cách điều khiển robot lặn (ROV - Remotely Operated Vehicle). Học chụp ảnh trắc đạc 3D (photogrammetry) để kiểm tra vỏ tàu và lập bản đồ xác tàu. Sử dụng máy ảnh như một công cụ thu thập dữ liệu, không phải nghệ thuật. Các công ty dầu khí trả tiền cho dữ liệu. Các công ty khảo sát trả tiền cho bản đồ. Tạp chí chỉ trả tiền cho những giấc mơ. Dữ liệu ra tiền nhiều hơn.

Thực Tế Lạnh Lẽo

Đại dương không phải là một studio. Nó là một vùng hoang dã muốn giết bạn. Nó tạo ra sự ăn mòn. Nó tạo ra áp suất. Nó che giấu mọi thứ.

Tôi tôn trọng kỹ năng kỹ thuật của một nhiếp ảnh gia dưới nước giỏi. Việc kiểm soát độ nổi, ánh sáng và các thiết lập máy ảnh trong khi đang trôi theo dòng chảy đòi hỏi một kỷ luật lớn. Nhưng đừng nhầm lẫn giữa một sở thích với một ngành công nghiệp.

Nếu bạn muốn sống nhờ biển, hãy học một cái nghề. Học hàn. Học sửa động cơ diesel. Học cách pha trộn khí. Sau đó, mang máy ảnh xuống nước vào những ngày nghỉ. Bạn sẽ tận hưởng nó nhiều hơn khi sinh kế của bạn không phụ thuộc vào việc một con rùa biển có quyết định nhìn vào ống kính của bạn hay không.

An toàn nhé. Kiểm tra O-ring của bạn đi. Nhìn đồng hồ khí đi. Và nhớ lấy, nước ấm chỉ dành cho việc đi tắm thôi.