Ghi Lại Sắc Xanh Đích Thực: Hướng Dẫn Ánh Sáng Trong Nhiếp Ảnh Dưới Nước

Chào bạn (Salam), người bạn của tôi. Chào mừng bạn đến đây. Ngồi xuống đi. Để tôi rót cho bạn một chén trà. Đây là trà của người Bedouin, với thật nhiều đường và một lá habak được trồng ngay tại vùng đất bụi bặm Sinai này.

Bạn biết đấy, người ta đến Dahab vì nhiều lý do. Có người đến để trốn tránh thế giới. Có người đến để thử thách bản thân trong những hẻm núi sâu thẳm (luôn phải với sự tôn trọng, đừng bao giờ mang theo cái tôi quá lớn). Nhưng nhiều người, giống như bạn, đến đây với những chiếc máy ảnh khổng lồ. Những chiếc vỏ bảo vệ (housing) to lớn, những cánh tay đèn như chân nhện, và những cổng vòm kính còn đắt hơn cả chiếc xe jeep của tôi.

Bạn lặn xuống. Bạn thấy một chú sên trần Spanish Dancer tuyệt đẹp. Nó đỏ rực, nhảy múa như một ngọn lửa trong bóng tối. Bạn chụp ảnh. Bạn thấy thật hạnh phúc.

Nhưng rồi bạn trở lại mặt nước. Bạn nhìn vào màn hình.

Xanh. Mọi thứ đều là một màu xanh. Sắc đỏ đã biến mất. Chú sên nhìn như một vệt xám xịt. Bạn nhìn xuống nước, rồi nhìn lại máy ảnh, và bạn cảm thấy mình bị lừa dối.

Nghe tôi này. Đại dương rất đẹp, nhưng cô ấy là một kẻ trộm. Cô ấy đánh cắp ánh sáng. Cô ấy đánh cắp màu sắc. Để chụp được một bức ảnh đẹp, bạn phải thông minh hơn làn nước. Bạn phải hiểu cách cô ấy suy nghĩ.

Cái Chết Của Sắc Đỏ

Ở nơi sa mạc này, ánh mặt trời thật khắc nghiệt. Nó phơi bày mọi thứ. Nhưng dưới mặt nước, nước biển lại hoạt động như một bộ lọc khổng lồ.

Hãy tưởng tượng ánh sáng được tạo thành từ nhiều vận động viên chạy bộ khác nhau. Đỏ, Cam, Vàng, Lục, Lam. Tất cả họ cùng nhảy xuống nước khi ánh mặt trời chạm vào mặt biển.

Đỏ là một vận động viên lười biếng. Rất lười biếng. Chỉ sau 5 mét (15 feet), Đỏ đã kiệt sức và dừng lại. Anh ta coi như đã chết. Nếu bạn bị đứt tay ở độ sâu 15 mét, máu sẽ có màu xanh lá cây hoặc đen. Nhìn rất đáng sợ.

Cam thì đi xa hơn một chút, có lẽ khoảng 10 mét. Vàng bỏ cuộc ở khoảng 20 mét.

Nhưng Lam? Lam là một vận động viên marathon. Lam đi rất sâu. Đó là lý do tại sao đại dương có màu xanh. Đó là màu duy nhất sống sót sau cuộc hành trình.

Vì vậy, khi bạn chụp ảnh ở độ sâu 10 mét mà không có đèn strobe hay đèn flash, máy ảnh của bạn không hề hỏng. Nó chỉ đang ghi lại sự thật mà thôi. Không có ánh sáng đỏ nào ở dưới đó để ghi lại cả. Bạn không thể tăng độ bão hòa (saturation) khi hậu kỳ để sửa lỗi này vì dữ liệu đơn giản là không tồn tại. Nó giống như việc cố gắng ghi lại một tiếng thì thầm trong một trận bão cát vậy.

Để giải quyết vấn đề này, chúng ta có hai lựa chọn: mang theo "mặt trời" của riêng mình (đèn strobe), hoặc học cách khiêu vũ với mặt trời thực sự. Hôm nay, chúng ta hãy nói về mặt trời.

Quy Tắc Vàng: Đến Gần, Rồi Lại Gần Hơn Nữa

Tôi đã thấy những nhiếp ảnh gia với ống kính dài như cánh tay của tôi. Họ cố gắng chụp một con cá mập từ khoảng cách 10 mét.

Cách đó không hiệu quả đâu.

Nước đặc hơn không khí 800 lần. Ngay cả ở Dahab, nơi độ trong suốt của nước tinh khiết như rượu gin, nước vẫn chứa đầy vật chất. Những hạt phù du nhỏ xíu. Muối. Cát. Những sinh vật vi khuẩn mà tôi thậm chí không thể phát âm tên.

Khi bạn ở xa, máy ảnh phải nhìn xuyên qua tất cả khối lượng nước đó để thấy chủ thể. Nó giống như việc cố gắng chụp một bức chân dung xuyên qua một màn sương dày đặc. Bức ảnh sẽ bị mờ nhạt. Nó sẽ bị ám xanh. Nó sẽ thật tẻ nhạt.

Bạn phải loại bỏ cột nước đó.

Đây là quy tắc tôi luôn nói với tất cả những ai lặn cùng mình: Hãy zoom bằng đôi chân chèo (fins), chứ không phải bằng ống kính.

Nếu bạn nghĩ mình đã đủ gần, thực tế là chưa đâu. Hãy đến gần hơn nữa. Hãy lấp đầy khung hình. Khi bạn chỉ cách nửa mét, lượng nước giữa ống kính và con cá là rất ít. Màu sắc sẽ sắc nét hơn. Độ tương phản sẽ cao hơn. "Màn sương" sẽ biến mất.

Nhưng xin hãy nhớ. Đừng đè lên san hô. Tôi đã từng thấy một người đàn ông nghiền nát một cụm san hô đĩa 200 tuổi chỉ để chụp một bức ảnh macro của một con tôm. Sau đó tôi đã không mời anh ta uống trà nữa. Hãy tôn trọng rặng san hô trước. Sau đó mới đến bức ảnh.

Chụp Thuận Sáng (Ánh Sáng Phía Trước)

Khi đi trong sa mạc, chúng ta giữ ánh mặt trời trên mặt để giữ ấm. Khi bạn chụp ảnh dưới nước để có màu sắc mà không dùng đèn strobe, hãy giữ mặt trời ở sau lưng bạn.

Hãy coi mặt trời là người bạn đồng hành của bạn.

Nếu bạn đang ở vùng nước nông, giả sử từ 5 đến 10 mét, và mặt trời đang cao và sáng (như mọi khi ở Ai Cập), bạn vẫn có thể ghi lại được màu sắc tự nhiên.

Hãy định vị bản thân sao cho mặt trời ở phía sau bạn, chiếu qua vai bạn vào rặng san hô. Ánh sáng mặt trời chạm vào san hô và phản xạ ngược lại vào ống kính của bạn.

Đây là cách tốt nhất để có được vẻ ngoài của một "tờ quảng cáo kỳ nghỉ". Nước xanh rực rỡ, rặng san hô đầy màu sắc. Cách này hiệu quả nhất vào giữa ngày, từ 10 giờ sáng đến 2 giờ chiều, khi mặt trời xuyên sâu nhất vào làn nước.

Nếu bạn chụp ngược sáng, con cá sẽ trở thành một bóng đen. Đó là một phong cách khác. Nhưng để có màu sắc? Hãy giữ mặt trời ở phía sau.

Phép Màu Của Vầng Dương (Chụp Ngược Sáng Lên Trên)

Bây giờ, có thể bạn muốn sự kịch tính. Bạn muốn cho thế giới thấy cảm giác nhỏ bé giữa đại dương bao la.

Bạn hãy nhìn lên trên.

Chụp ngược lên trên là kỹ thuật yêu thích của tôi. Chúng tôi gọi đó là "Vầng dương" (Sunburst). Đó là khi bạn bắt được quả cầu lửa của mặt trời xuyên qua mặt nước, với những tia sáng nhảy múa như những bức màn trong một thánh đường.

Nhưng điều này rất khó. Nếu bạn chỉ chĩa máy và bấm, mặt trời sẽ trông như một đốm trắng lớn xấu xí bị cháy sáng, và phần còn lại của bức ảnh sẽ đen kịt.

Đây là bí quyết, "công thức bí mật" của tôi:

1. Tốc độ màn trập (Shutter speed) nhanh: Bạn cần phải nhanh. 1/200 giây hoặc nhanh hơn. Điều này giúp đóng băng các tia sáng để chúng hiện ra rõ nét.
2. Khẩu độ (Aperture) nhỏ (Chỉ số F-stop cao): Hãy đặt máy ảnh ở f/11, f/16 hoặc thậm chí f/22. Khi bạn khép khẩu (thu nhỏ lỗ mở trên ống kính), các tia sáng sẽ trở nên sắc sảo và rõ ràng. Nếu lỗ mở quá lớn, mặt trời sẽ chỉ là một vệt sáng nhòe nhoẹt.
3. Góc chụp: Hãy hạ thấp người xuống. Nằm dưới chủ thể. Có thể đó là một con rùa, người bạn lặn của bạn, hay một cụm san hô quạt đẹp đẽ. Hãy đặt họ nằm giữa bạn và mặt trời.

Khi bạn làm điều này, chủ thể sẽ trở thành một hình bóng (silhouette). Một hình khối đen tuyền trên nền lửa xanh của mặt biển. Nó rất nghệ thuật. Nó kể một câu chuyện về chiều sâu.

Một Bảng Tóm Tắt Cho Bạn

Tôi không phải là người của những bảng tính, tôi là người của biển cả. Nhưng đôi khi, việc so sánh mọi thứ cạnh nhau cũng giúp ích nhiều.

Nước Hoạt Động Như Một Ống Kính

Còn một điều nữa bạn phải ghi nhớ.

Khi bạn đeo mặt nạ lặn, mọi thứ trông to hơn, đúng không? Vật lý của sự khúc xạ (refraction) có nghĩa là các vật thể xuất hiện lớn hơn 33% và gần hơn 25% ở dưới nước.

Điều này làm rối trí bạn. Bạn vươn tay ra để chạm vào dây neo, và tay bạn chỉ vồ vào khoảng không.

Trong nhiếp ảnh, điều này rất quan trọng. Bạn nghĩ mình đang ở rất gần chú cá hề đó. Mắt bạn nói: "Malik, dừng lại, bạn sắp hôn con cá rồi đấy." Nhưng cảm biến máy ảnh của bạn biết sự thật. Bạn vẫn còn ở quá xa.

Hãy tin máy ảnh, đừng tin mắt mình. Hãy kiểm tra cổng vòm (dome port) của bạn. Nếu bạn không cảm thấy hơi sợ hãi vì mình đang ở quá gần, nghĩa là bạn vẫn chưa đủ gần đâu.

Tôn Trọng Những Linh Hồn

Tôi đã đưa một thợ lặn đến điểm lặn Canyon vào tuần trước. Anh ta quá mải mê với việc tìm kiếm ánh sáng hoàn hảo cho một đàn cá kính đến mức trôi xuống quá 40 mét mà không kiểm tra khí hay máy tính lặn của mình.

Tôi đã phải bơi xuống, nắm lấy chân chèo của anh ta và ra hiệu dừng lại. Chúng tôi đã cùng nhau thực hiện quá trình đi lên chậm rãi và an toàn.

Anh ta đã rất giận dữ khi lên mặt nước. Anh ta nói: "Tôi gần như đã có được bức ảnh để đời!"

Tôi nói với anh ta: "Bạn của tôi ơi, bạn có thể chụp ảnh lũ cá, nhưng đừng để mình trở thành thức ăn cho chúng."

Nhiếp ảnh là một điều tuyệt vời. Nó cho phép bạn mang một mảnh của Biển Đỏ về phòng khách nhà mình. Nhưng đừng để kính ngắm làm bạn mù quáng. Hãy nhìn xung quanh. Hãy cảm nhận làn nước. Hãy để ý đến độ nổi (buoyancy) và độ sâu của bạn. Không có bức ảnh nào đáng giá bằng một chuyến đi đến buồng giải áp (recompression chamber) đâu.

Ánh sáng đẹp nhất là ánh sáng trong chính ký ức của bạn. Máy ảnh chỉ là một công cụ giúp bạn khơi gợi lại nó mà thôi.

Vì vậy, hãy chuẩn bị thiết bị. Hãy đến Dahab. Chúng ta sẽ lặn ở rặng san hô Lighthouse vào lúc hoàng hôn. Khi đó ánh sáng thật dịu dàng, sắc vàng và xanh hòa quyện vào nhau. Đó là thứ ánh sáng khó chụp nhất, nhưng lại là thứ ánh sáng đẹp nhất để cảm nhận.

Và sau đó? Lại uống trà. Luôn luôn có thêm trà.