Mực của Đại Dương: Tại sao Nhật ký Lặn lại quan trọng hơn những con số

Ahlan, người bạn của tôi. Chào mừng bạn. Hãy ngồi xuống đây trên tấm đệm này. Trà còn nóng và đường thì luôn đủ đầy. Đó là cách của người Bedouin chúng tôi.

Hãy nhìn ra ngoài kia xem. Bạn có thấy Biển Đỏ thay đổi màu sắc như thế nào không? Vào buổi sáng, nó mang màu của đá ngọc lam. Bây giờ, khi mặt trời lặn sau những rặng núi Sinai, nó chuyển sang màu xanh chàm đậm đà. Nó giống như một vết bầm tím tuyệt đẹp trên nền sa mạc.

Bạn vừa mới lặn xong sao? Tốt lắm. Tôi thấy bạn vừa lên bờ từ rạn san hô Lighthouse. Trông bạn rất hạnh phúc. Nhưng nói tôi nghe, cuốn nhật ký lặn của bạn đâu rồi?

À, bạn bảo rằng lát nữa mới viết. Bạn nói rằng tối nay sẽ nhập vào ứng dụng sau. Hoặc có lẽ bạn đang nghĩ: "Malik ơi, tôi biết mình đã xuống 18 mét trong 50 phút, còn gì để ghi nữa đâu?"

Bạn hiền ơi, bạn đang mắc sai lầm rồi đấy.

Một cuốn nhật ký lặn (dive log) không phải là một bảng tính. Nó không phải là tờ hóa đơn bạn giữ để khai thuế. Nó là một câu chuyện. Đó là thứ duy nhất phân biệt một thợ lặn thực thụ với một người khách du lịch vừa mới bị ướt người. Tôi đã dẫn đường cho hàng ngàn người ở Dahab này. Tôi đã thấy "Blue Hole" nuốt chửng quá nhiều cái tôi kiêu ngạo. Và tôi cũng đã thấy những thợ lặn có đến năm trăm lần lặn nhưng không thể nhớ nổi một lần duy nhất, bởi vì họ chưa bao giờ ghi lại phép màu đó.

Hãy uống trà và cùng nói về cách viết một cuốn nhật ký thực thụ nhé.

Những bóng ma trong chi tiết

Tôi nhớ một thợ lặn tên là Thomas. Anh ấy đến gặp tôi nhiều năm trước, với một chiếc máy tính lặn (dive computer) bóng lộn trên cổ tay. Nó còn đắt hơn cả chiếc xe jeep của tôi. Anh ấy bảo: "Malik, tôi không cần viết gì cả. Máy tính sẽ tự tải dữ liệu lên đám mây."

Đám mây. Tôi không tin vào đám mây. Tôi tin vào biển cả.

Hai ngày sau, Thomas đổi bộ đồ lặn từ dạng ngắn (shorty) sang bộ 5mm dài vì gió mùa đông bắt đầu se lạnh. Anh ấy không có ghi chép gì về việc mình đã mặc gì lần cuối khi dùng bộ đồ dày. Anh ấy đoán mò. Anh ấy lo sợ mình sẽ nổi lên, thế nên anh ấy nhét đầy chì vào thắt lưng.

Chúng tôi nhảy xuống tại The Canyon. Anh ấy chìm nghỉm như một hòn đá, rơi thẳng xuống đáy vì quá nặng. Anh ấy đạp cát mù mịt, làm hỏng tầm nhìn của tất cả mọi người. Anh ấy còn đè nát một mảng san hô lửa (fire coral) mỏng manh. Thật là một cảnh tượng không đẹp chút nào.

Nếu anh ấy chịu viết vào nhật ký, anh ấy đã biết chính xác mình cần bao nhiêu chì cho bộ 5mm so với bộ ngắn. Anh ấy sẽ đạt trạng thái trung tính (neutral buoyancy). Anh ấy sẽ an toàn.

Những gì bạn phải viết (Ngoài những con số)

Hãy bắt đầu với Trọng lượng và Độ cân bằng (Trim). Đây là phần kỹ thuật nhưng nó là khung xương cho chuyến lặn của bạn. Đừng chỉ ghi "6 ký". Hãy ghi bạn đặt chúng ở đâu. Hai ký trên thắt lưng? Hai ký trong túi BCD? Chân bạn có bị nổi lên không? Mặt bạn có bị đâm xuống cát không? Hãy ghi lại: "Dùng 6kg với đồ lặn 5mm. Cảm thấy hơi nặng ở điểm dừng an toàn (safety stop) khi còn 50 bar. Lần tới thử 5kg." Đây là cách bạn trở thành bậc thầy. Không phải bằng cách mua thêm đồ xịn, mà bằng cách hiểu rõ chính mình.

Sau đó, hãy viết về Các sinh vật. Đừng chỉ ghi "Thấy cá". Như thế là lười biếng. Con cá nào? Bạn có thấy con Cá Bàng Chài Mo đầu gù (Napoleon Wrasse) không? Con cá có đôi môi giống như một ông già đang buồn ấy? Nó đang ăn hay đang ngủ? Tôi đã từng thấy một con sên biển Vũ công Tây Ban Nha (Spanish Dancer) vào ban ngày. Hiếm lắm đấy. Nó đỏ như máu tươi trên nền nước xanh. Nếu tôi không ghi lại ngày tháng và dòng chảy, có khi tôi đã nghĩ mình chỉ nằm mơ. Hãy dùng tên gọi chính xác nếu có thể. Nếu không biết, hãy hỏi tôi. Tôi biết hết tên của chúng. Hoặc hãy vẽ một bức hình. Thà là một hình vẽ nguệch ngoạc còn hơn là không có gì.

Viết về Tâm trạng. Đây là phần quan trọng nhất. Cảm giác của nước như thế nào? Dòng chảy có đang chống lại bạn như một con chó dữ không? Hay nó đang êm đềm bế bổng bạn như người mẹ bế đứa con? Đầu óc bạn lúc đó ra sao? Bạn sợ hãi? Phấn khích? Hay bình yên? Đôi khi chúng ta có những lần lặn tệ. Mặt nạ bị rò nước. Bạn lặn (buddy) thì phiền phức. Tai không cân bằng được. Hãy viết hết ra. Đó là một cách trị liệu tốt. Năm năm sau đọc lại, bạn sẽ bật cười.

Sự chiêm nghiệm. Hãy tự làm thầy của chính mình. "Mình hao khí quá nhanh vì bơi quá sức chống lại dòng chảy." "Mình quên kiểm tra áp kế (SPG) thường xuyên." "Mình đã giữ độ nổi hoàn hảo ở điểm dừng an toàn." Sự trung thực là cách duy nhất để tiến bộ. Đại dương không quan tâm nếu bạn tự lừa dối mình. Nhưng đại dương sẽ trừng phạt bạn vì điều đó vào một lúc nào đó.

Giấy và Kỹ thuật số: Cuộc chiến muôn thuở

Những người trẻ các bạn thật yêu thích màn hình. Tôi hiểu mà. Cháu trai tôi cho tôi xem những thứ trên điện thoại của nó làm tôi chóng cả mặt.

Có một sự lãng mạn ở Nhật ký bằng giấy. Tôi có những cuốn nhật ký từ hai mươi năm trước. Chúng có mùi của giấy cũ và muối khô. Những trang giấy nhăn nheo vì những giọt nước biển. Chúng có những con dấu từ những trung tâm lặn không còn tồn tại nữa. Khi tôi mở chúng ra, tôi như được trở lại tuổi 25. Tôi có thể thấy nét chữ mình thay đổi. Khi tôi phấn khích, chữ viết nguệch ngoạc. Khi tôi lạnh, chữ run rẩy. Bạn không thể tìm thấy điều đó trên màn hình. Nhưng giấy cũng có vấn đề. Bạn có thể làm mất nó. Nó bị ướt và mực sẽ nhòe. Bạn sẽ hết trang để viết.

Ứng dụng kỹ thuật số thì thông minh. Chúng theo dõi các số liệu thống kê của bạn. Chúng cho bạn thấy bản đồ những nơi bạn đã đi qua. Chúng sao lưu cuộc đời bạn để bạn không làm mất nó ở sân bay. Nhưng nhiều ứng dụng lại quá khô khan. Chúng tạo cảm giác như đang làm việc.

Đây là cách tôi nhìn nhận cuộc chiến này:

Cầu nối giữa hai thế giới: DIVEROUT

Tôi đã từng rất hoài nghi khi một vị khách từ Đài Loan cho tôi xem một ứng dụng tên là DIVEROUT. Tôi đã nghĩ: "Lại một món đồ chơi khác."

Nhưng khi nhìn qua vai anh ấy, tôi thấy nó khác biệt. Nó trông... thân thiện. Nó cho phép bạn ghi lại những thứ kỹ thuật, trọng lượng chì, áp suất bình, độ sâu cực nhanh. Nhưng nó cũng khuyến khích bạn thêm ảnh và cảm xúc. Nó làm cho nhật ký lặn trông thật đẹp, giống như một cuốn tạp chí về cuộc đời bạn vậy.

Vị khách của tôi nói: "Malik, nhìn này, tôi có thể chia sẻ nó với bạn bè ngay lập tức." Tôi đã thấy giao diện đó. Nó rất sạch sẽ, không hề lộn xộn những thứ vô nghĩa. Dành cho những ai muốn sự tiện lợi của điện thoại nhưng vẫn muốn giữ lấy cái hồn của câu chuyện, bạn nên thử cái này. Bạn có thể tìm thấy nó tại https://diverout.com.

Tôi thích cách nó tập trung vào cộng đồng nữa. Bạn có thể thấy những người khác đang nhìn thấy gì. Nếu ai đó thấy cá Mập Đầu Búa tại The Canyon hôm qua, bạn sẽ biết ngay. Đó là một công cụ tốt. Tôi vẫn yêu cuốn sổ giấy của mình, nhưng tôi tôn trọng công cụ này.

Minh chứng cho cuộc đời bạn

Tại sao điều này lại quan trọng? Hãy nghe tôi nói thật kỹ đây. Một ngày nào đó, bạn sẽ đến một trung tâm lặn mới. Có thể là ở Komodo. Có thể là ở Galapagos. Dòng chảy ở đó không hiền hòa như Biển Đỏ của chúng ta đâu. Chúng giống như những con sông dữ vậy. Người hướng dẫn lặn (dive master) sẽ nhìn bạn. Anh ta không biết bạn là ai. Anh ta chỉ thấy một tấm thẻ nhựa ghi "Advanced Open Water". Tấm thẻ đó chẳng có ý nghĩa gì cả. Bạn có thể mua tấm thẻ đó chỉ trong ba ngày. Anh ta sẽ hỏi mượn cuốn nhật ký lặn của bạn.

Nếu bạn đưa cho anh ta một cuốn sổ trắng trơn, hoặc một cuốn sổ chỉ có chữ ký mà không có chi tiết, anh ta sẽ xếp bạn vào "tàu cho trẻ con". Bạn sẽ lặn ở những vùng vịnh nông với những người còn đang học cách xả nước mặt nạ.

Nhưng nếu bạn đưa cho anh ta một cuốn nhật ký, dù là giấy hay điện thoại, chứa chan những chi tiết. Một nhật ký ghi: "Lặn trôi (drift dive), dòng chảy mạnh, nhảy kiểu âm (negative entry), thấy cá đuối Manta," anh ta sẽ gật đầu. Anh ta thấy bạn là một thợ lặn thực thụ. Anh ta sẽ đưa bạn lên con tàu ra những vùng nước lớn. Nơi có cá mập. Nơi có những bức tường vực thẳm.

Nhật ký lặn là hộ chiếu của bạn. Đó là bằng chứng cho thấy bạn đã thực sự sống trong những khoảnh khắc đó.

Mặt trời đang lặn

Mặt trời gần như đã tắt rồi. Những ngọn núi đang chuyển sang màu tím. Gió bắt đầu thổi mạnh hơn. Đây là thời điểm đẹp nhất ở Dahab. Việc lặn đã xong. Những câu chuyện bắt đầu.

Đừng để chuyến lặn của bạn tan biến. Khi chúng ta ở dưới nước, chúng ta chỉ là những vị khách. Chúng ta là những người quan sát thầm lặng trong một thế giới không thuộc về mình. Thứ duy nhất chúng ta có thể mang theo là ký ức. Nếu bạn không viết nó ra, ký ức sẽ nhạt nhòa. Màu sắc sẽ chuyển sang xám xịt. Cảm giác không trọng lượng sẽ trở nên nặng nề.

Vì vậy, làm ơn. Hãy uống hết trà đi. Cầm lấy cây bút, hoặc mở điện thoại với DIVEROUT lên. Viết xuống những gì bạn đã thấy. Viết xem vị muối mặn thế nào. Viết tên con cá đã nhìn vào mắt bạn.

Hãy làm ngay đi, trước khi những chi tiết trôi đi mất như những bong bóng khí.

Yalla, người bạn của tôi. Hẹn gặp lại dưới làn nước vào ngày mai.