Lặn Scuba tại Galapagos: Đại dương Heavy Metal của Darwin

Ngửa người. Chạm nước. Xả sạch khí trong BCD hoàn toàn. Đạp chân thẳng xuống vùng nước đen thẫm.

Bạn có chính xác năm giây để chìm xuống dưới lớp sóng mặt trước khi dòng chảy quét phăng bạn ra ngoài Thái Bình Dương bao la. Không có dây neo. Không có chuyện xuống nước thong dong. Bạn lao mình xuống. Nước tạt vào mặt bạn như một tấm bê tông ướt. Mười bốn độ C. Cái lạnh xuyên qua mũ trùm neoprene và cắm thẳng vào xương hàm. Bạn nếm thấy vị muối, vị cao su cũ từ mồm thở (regulator), và vị kim loại sắc lạnh của chính lượng adrenaline trong máu mình.

Chào mừng bạn đến với Quần đảo Galapagos.

Đây không phải là một kỳ nghỉ. Bạn không đến đây để trôi nổi trên những vườn san hô xinh đẹp hay chụp ảnh macro mấy con sên biển. Bạn đến đây để đối mặt với "chất thép" (heavy metal) của đại dương. Bạn đến đây để bị vùi dập bởi những đợt sóng lừng, bị làm mù bởi những dòng nước trồi (upwelling), và bị kéo lê bởi những dòng chảy mạnh như một đoàn tàu chở hàng mất phanh. Thái Bình Dương ở đây cực kỳ tàn khốc. Nó chưa được thuần hóa. Nó đòi hỏi một nền tảng thể lực tuyệt đối. Nếu bạn yếu đuối, đại dương sẽ bóc trần điều đó. Nếu bạn hoảng loạn, đại dương sẽ nuốt chửng bạn.

Chúng tôi lặn tại đúng tọa độ nơi các mảng kiến tạo nghiền nát nhau và các dòng hải lưu khổng lồ va chạm. Dòng Humboldt mang dòng nước lạnh giá, giàu dinh dưỡng từ Nam Cực lên. Dòng Cromwell đập thẳng vào đá núi lửa từ phía tây. Dòng Panama đổ nước nhiệt đới ấm áp lên trên tất cả. Kết quả là một vùng hỗn chiến bạo liệt và hỗn loạn.

Chúng tôi gọi đó là máy giặt.

Sức hút Darwin

Bạn chịu đựng cái lạnh. Bạn chiến đấu với dòng chảy. Bạn cam chịu những đốt ngón tay bầm tím vì bám vào những tảng đá đầy hà. Bạn làm tất cả những điều này vì phần thưởng nhận lại là sự điên rồ tuyệt đối. Khối lượng sinh vật khổng lồ trong những vùng nước này sẽ làm đầu óc bạn nổ tung. Chúng tôi không tìm kiếm những sinh vật nhỏ bé. Chúng tôi tìm kiếm những gã khổng lồ.

Bức tường Cơ bắp

Xa tận cùng phía bắc là Đảo Wolf và Trụ cột Tiến hóa (Pillars of Evolution). Cổng đá nổi tiếng đã sụp đổ vào năm 2021, nhưng dưới mặt nước, khu vực này vẫn là đỉnh cao không thể tranh cãi của lặn biển khơi (pelagic diving).

Bạn xuống độ sâu hai mươi lăm mét. Tìm một tảng đá. Bám chặt lấy. Và chờ đợi.

Tầng nước nhiệt (thermocline) ập đến. Nhiệt độ nước giảm năm độ chỉ trong vài giây. Tầm nhìn sụt giảm. Nước chuyển sang màu xanh lục đặc quánh. Và rồi những cái bóng xuất hiện.

Cá mập đầu búa (Scalloped hammerhead). Không phải mười con. Không phải hai mươi con. Mà là hàng trăm con.

Chúng bơi thành một đội hình khổng lồ, chồng chéo lên nhau che lấp cả ánh mặt trời. Chúng trông như những chiếc máy bay chiến đấu thời tiền sử. Thân hình xám dày, đuôi quẫy mạnh, đôi mắt đẩy ra ngoài trên phần đầu (cephalofoils) kỳ quái. Chúng chẳng màng đến dòng chảy. Chúng lướt đi nhẹ nhàng trong làn nước vốn đang cố gắng giật phăng mặt nạ của bạn ra. Bạn quan sát chúng xoay mình và uốn lượn. Chúng đến các trạm làm sạch để cá bướm rỉa ký sinh trùng trên da. Bạn quỳ trên lớp đá vụn, run cầm cập, thở dốc, và chứng kiến một dòng sông của những kẻ săn mồi đỉnh cao chảy qua ngay sát đầu. Nó khiến bạn cảm thấy mình nhỏ bé vô cùng. Tôi sống là để dành cho chính cảm giác đó.

Anh em họ của Godzilla

Chúng tôi di chuyển đến Cabo Douglas ở rìa phía tây của Đảo Fernandina. Quy tắc thay đổi tại đây. Bạn đang ở vùng nước nông. Tối đa mười mét. Nhưng những đợt sóng lừng (surge) là một cơn ác mộng.

Sóng lừng Thái Bình Dương đâm thẳng vào đường bờ biển đá núi lửa. Năng lượng truyền dẫn xuống dưới mặt nước. Bạn bị ném về phía trước ba mét. Bạn nín thở, gồng chân vịt, và chờ đợi bị hút ngược lại ba mét. Bạn lặp lại chu kỳ này liên tục. Cần một sức mạnh cơ lõi (core strength) cực lớn chỉ để giữ vững vị trí.

Bạn nhìn vào những tảng đá lớn. Chúng bị bao phủ bởi kỳ nhông biển (marine iguana).

Đây là loài thằn lằn biển duy nhất trên hành tinh. Chúng trông như những con Godzilla nhỏ bé, giận dữ. Chúng lao mình vào làn nước lạnh giá, cắm bộ móng sắc lẹm khổng lồ vào đá và gặm lớp tảo xanh dày ngay trên rạn san hô. Chúng phớt lờ những đợt sóng lừng dữ dội. Chúng phớt lờ chúng tôi. Chúng ở dưới nước tới ba mươi phút, lớp vảy đen hòa lẫn hoàn hảo với đá basalt tối màu. Chứng kiến một loài bò sát nín thở trong làn nước lạnh giá, chuyển động bạo liệt chỉ để ăn cỏ biển là điều bạn chỉ có thể thấy ở ngay tại đây.

Những kẻ kỳ quặc dưới vực sâu

Punta Vicente Roca là nơi mọi thứ trở nên thực sự kỳ lạ. Nước ở đây thường là lạnh nhất trong toàn bộ hành trình. Bạn thực hiện cú nhảy âm (negative entry) ngay sát một vách đá dựng đứng đâm sâu hàng trăm mét xuống vực thẳm.

Bạn rơi vào vùng tối xanh lục. Xuống đến ba mươi mét. Áp suất ép chặt bộ đồ lặn vào da thịt. Cái lạnh là một cơn đau thể xác âm ỉ trong các khớp xương.

Bạn đang tìm kiếm Mola alexandrini. Loài cá mặt trăng đại dương khổng lồ. Nhiều thợ lặn nhầm lẫn gọi chúng là Mola mola, nhưng những gã khổng lồ thực sự bơi quanh Đảo Isabela là loài cá mặt trăng phương Nam.

Chúng trông như một sai lầm của quá trình tiến hóa. Một cái đĩa thịt xám khổng lồ, phẳng lỳ, không có vây đuôi, chỉ có vây lưng và vây hậu môn cực lớn vẫy nhịp nhàng. Chúng có thể nặng tới hai tấn. Chúng trồi lên từ vực sâu lạnh giá để được cá nheo và cá bàng chài làm sạch. Khi bạn phát hiện ra một con, cảm giác như một cuộc gặp gỡ người ngoài hành tinh. Một con mắt khổng lồ, không chớp, nhìn chằm chằm vào bạn khi cái đĩa khổng lồ này lơ lửng trong bóng tối. Bạn phải đạp chân vịt thật mạnh để chống lại dòng nước kéo xuống (downwelling) chỉ để giữ mình ở độ sâu ba mươi mét, trong khi dán mắt vào một loài cá thách thức mọi quy tắc khí động học.

Thiết bị và Sự trui rèn

Đừng xuất hiện trên thuyền của tôi với một đôi chân vịt xẻ (split fins). Đừng xuất hiện với một bộ đồ lặn 3mm mỏng manh. Bạn cần áo giáp. Bạn cần lực đẩy.

Bạn cần những đôi chân vịt nặng và cứng để cắt qua làn nước nặng nề. Bạn cần một bộ đồ lặn 7mm vừa khít hoàn hảo. Mũ trùm là bắt buộc. Găng tay Kevlar là bắt buộc. Chúng ta phải bám vào đá núi lửa sắc lẹm để tránh bị quét trôi ra đại dương. Đôi tay mềm yếu của bạn sẽ bị xé toạc trong vài giây nếu không có chúng.

Dưới đây là bảng phân tích những gì bạn sẽ đối mặt tại các điểm lặn chính của chúng tôi. Hãy học thuộc lòng.

Bài học xương máu giữa đại dương

Tôi đã chứng kiến Galapagos bẻ gãy những thợ lặn quá tự tin. Tôi thấy điều đó trong mọi mùa lặn.

Vài năm trước, chúng tôi đang lặn ở các đảo phía bắc. Dòng chảy đang xé toạc mặt biển từ hướng đông nam. Trong buổi họp kỹ thuật (briefing), tôi nhìn thẳng vào mắt từng thợ lặn. Tôi bảo họ xuống thật nhanh, đạt độ sâu mười lăm mét, tìm một tảng đá và bám chặt. Tôi đặc biệt cảnh báo họ về dòng nước kéo xuống (downwelling) ở góc rạn san hô.

Chúng tôi có một anh chàng trên tàu. Cứ gọi anh ta là Dave đi. Dave đã có năm trăm ca lặn ở vùng Caribbean. Dave có bộ máy ảnh to bằng cái lò vi sóng. Dave nghĩ mình giỏi hơn hướng dẫn viên.

Chúng tôi lăn mình xuống nước. Tôi xả khí và đạp chân xuống. Tôi nhìn lại. Dave đang ở độ sâu năm mét, nổi bồng bềnh như một cái nút chai, đang loay hoay với mấy cái chân đèn flash.

Dòng chảy tóm lấy anh ta ngay lập tức. Nó quét anh ta qua rạn san hô và thẳng vào vùng nước kéo xuống.

Tôi bỏ lại nhóm đang bám vào đá và bứt tốc ra phía ngoài đại dương. Tôi phải chạy nước rút. Phổi tôi nóng rực. Bắp chân tôi gào thét chống lại lớp cao su cứng của đôi chân vịt. Tôi chạm đến rìa của dòng nước kéo xuống và cảm thấy nước tóm lấy chân vịt của mình và kéo tuột xuống dưới. Tôi thấy bong bóng khí của Dave. Chúng không bay lên mặt nước. Dòng chảy mạnh đến mức nó kéo bong bóng của anh ta thẳng xuống vực sâu.

Dave hoàn toàn hoảng loạn. Anh ta quẫy đạp điên cuồng. Mắt anh ta trợn ngược sau lớp mặt nạ. Anh ta đang ở độ sâu hai mươi lăm mét và vẫn đang rơi nhanh.

Tôi xả toàn bộ khí khỏi BCD của mình, rơi xuống như một viên đá và lao vào anh ta từ phía sau. Tôi tóm chặt van bình khí của anh ta để kiểm soát tình hình. Tôi nhấn nút bơm BCD của anh ta. Rồi nhấn của tôi. Chẳng có gì xảy ra cả. Dòng nước kéo xuống mạnh hơn lực nâng của phao lặn. Tôi đã định vứt bỏ chì chì của anh ta. Nhưng việc bắn lên mặt nước mất kiểm soát từ độ sâu hai mươi lăm mét có thể khiến cả hai chúng tôi bị bệnh giảm áp nghiêm trọng hoặc chấn thương giãn nở phổi.

Tôi phải đạp. Tôi đạp với tất cả những gì mình có. Tôi kéo theo bộ máy ảnh nặng nề của anh ta, trọng lượng cơ thể đang cứng đờ, và cả thiết bị của chính mình chống lại một lực lượng muốn chôn vùi cả hai. Chúng tôi bò lên từng mét một trong cột nước. Máy tính lặn của tôi kêu bíp bíp giận dữ. Lượng khí dự trữ của tôi sụt giảm thê thảm. Phải mất ba phút đau đớn để thoát khỏi lực kéo xuống và chạm tới vùng rạn nông an toàn.

Chúng tôi nổi lên. Dave nôn ra nước muối và bữa sáng. Anh ta không hề chạm vào máy ảnh trong suốt phần còn lại của chuyến đi.

Đại dương không quan tâm đến sổ nhật ký lặn (logbook) của bạn. Đại dương không quan tâm máy ảnh của bạn đắt tiền đến đâu. Nếu bạn không tôn trọng sức mạnh của Thái Bình Dương, nó sẽ nghiền nát bạn.

Xứng đáng với đôi chân vịt

Đây là lý do tại sao Galapagos là mục tiêu tối thượng.

Nó tước bỏ sự thoải mái. Nó buộc bạn phải tập trung hoàn toàn vào nhịp thở, độ nổi và sức bền thể chất. Bạn phải nỗ lực mới có được mỗi lần chạm trán sinh vật biển. Bạn chịu lạnh, bạn chiến đấu, bạn đổ chút máu trên những tảng đá.

Nhưng rồi một con cá mập voi dài mười lăm mét che khuất mặt trời phía trên bạn. Hoặc một đàn cá heo mũi chai lao vút qua bức tường cá mập đầu búa. Hoặc một con hải cẩu xoay vòng trong những bong bóng khí của bạn, như đang giễu cợt những chuyển động chậm chạp của con người.

Trong những khoảnh khắc đó, cái lạnh biến mất. Cơn đau nhức ở chân tan biến. Bạn nhận ra mình đang ngồi trong trái tim trần trụi, đang đập của đại dương. Bạn đang chứng kiến những bánh răng của hành tinh này vận hành. Không có sở thú nào ở đây cả. Không có môi trường được kiểm soát. Đó là sự sinh tồn thuần khiết, không lọc.

Rèn luyện đôi chân. Kiểm tra thiết bị. Chấp nhận cái lạnh.

Khi bạn đã sẵn sàng cho "chất thép" này, những hòn đảo sẽ chờ đợi bạn. Chỉ cần nhớ xả sạch BCD trước khi bạn chạm nước.