Hướng dẫn Lặn Muck: Tìm kiếm Kho báu trong Đống rác

Các đồng nghiệp của tôi tại trường đại học thường nhìn vào lịch trình du lịch của tôi với một sự bối rối xen lẫn thương hại. Họ thấy tôi đi đến eo biển Lembeh ở Indonesia hoặc Anilao ở Philippines. Họ cho rằng tôi đi vì làn nước trong xanh màu ngọc bích và những rạn san hô rực rỡ thường điểm xuyết trên trang bìa của các tạp chí du lịch. Họ đã nhầm. Tôi đi để nhìn chằm chằm vào bùn.

Cụ thể hơn, tôi sẽ lơ lửng không động đậy trong sáu mươi phút trên một dải cát đen núi lửa, phù sa, và đôi khi là các mảnh vụn nhân tạo. Với một người không chuyên, đây là sự điên rồ. Tại sao phải di chuyển hàng ngàn dặm để nhìn một chiếc lốp xe dưới đáy đại dương? Hoạt động này được gọi một cách dân dã là "muck diving" (lặn thảm bùn). Đó là một cái tên tồi tệ cho một hoạt động huy hoàng. Nó gợi lên sự bẩn thỉu. Trong thực tế, đó là trải nghiệm gần nhất mà một thợ lặn có thể đạt tới để trở thành một nhà vi sinh học mà không cần kính hiển vi.

Chúng ta không lặn vì phong cảnh. Chúng ta lặn vì những cư dân ở đó. Đó là một cuộc khai quật khảo cổ mà các hiện vật đều còn sống, có độc, và thường nhỏ hơn móng tay cái của tôi.

Định nghĩa về Cơ chất

Trước hết, hãy xác lập các định nghĩa của chúng ta. Lặn muck (muck diving) đề cập đến việc lặn bình khí trong môi trường có nền đáy nặng trầm tích. Đây thường là cát, phù sa, hoặc xác san hô vụn. Tầm nhìn hiếm khi "trong vắt như pha lê". Nó thường mờ đục. Điều này là do sự thiếu vắng của các dòng hải lưu mạnh vốn có tác dụng cuốn trôi trầm tích.

Sự tĩnh lặng này là yếu tố sống còn. Nó cho phép các chất hữu cơ, mảnh vụn, thực vật thối rữa, và đúng vậy, cả rác thải, lắng xuống. Điều này tạo ra một "món súp" giàu dinh dưỡng. Nơi nào có sự phân hủy, nơi đó có thức ăn. Nơi nào có thức ăn, nơi đó có những kẻ săn mồi.

Tôi còn nhớ lần đầu tiên lặn muck vào cuối những năm 1990. Tôi lặn xuống một sườn dốc đầy tro núi lửa màu xám. Nó trông giống như bề mặt mặt trăng, nếu như mặt trăng bị ẩm ướt và có mùi lưu huỳnh thoang thoảng. Hướng dẫn viên lặn của tôi chỉ vào một khoảng không. Tôi nheo mắt. Tôi chẳng thấy gì cả. Anh ấy dùng một chiếc que chỉ vào một khu vực rộng khoảng 2 centimet. Tôi điều chỉnh lại mặt nạ. Ở đó, ngụy trang một cách hoàn hảo như một mảnh lá mục, là một con Cá vây cung (Ablabys taenianotus). Đó là một khoảnh khắc của sự phấn khích tột độ về mặt phân loại học.

Cuộc săn lùng Khảo cổ: Kho báu trong Đống rác

Sức hấp dẫn của môn chuyên sâu này nằm ở cuộc săn tìm. Khi bạn lặn ở một rạn san hô nguyên sơ, các tín hiệu cảm giác là quá tải. Đó là một bản giao hưởng của màu sắc và chuyển động. Rất khó để tập trung. Lặn muck loại bỏ những tiếng ồn trắng đó. Bức tranh vẽ là một màu trống rỗng. Nó xám hoặc đen. Do đó, bất cứ thứ gì phá vỡ quy luật đó đều có ý nghĩa quan trọng.

Chúng ta đang tìm kiếm những điều bất thường.

Những sinh vật cư ngụ trong vùng bùn đã tiến hóa qua hàng triệu năm để biến mất. Chúng là bậc thầy của khả năng ẩn mình (crypsis). Chúng không dựa vào tốc độ hay lớp giáp bảo vệ. Chúng dựa vào việc không bị nhìn thấy. Tìm thấy chúng đòi hỏi một sự thay đổi trong nhận thức. Bạn phải ngừng tìm kiếm cá và bắt đầu tìm kiếm các hình dáng và kết cấu.

Tôi đã từng dành cả một ca lặn, trọn vẹn một giờ đồng hồ, di chuyển không quá mười mét. Tôi đang kiểm tra một chai thủy tinh bị vứt bỏ. Bên trong, một con Cá bống lùn vàng (Lubricogobius exiguus) đã dựng xây tổ ấm. Trên cổ chai, một con tôm vi mô đang làm sạch tảo. Đó là một hệ sinh thái khép kín. Đây là lý do tại sao chúng ta nhìn chằm chằm vào rác. Thiên nhiên luôn biết cách tận dụng cơ hội. Một chiếc cốc nhựa là chất gây ô nhiễm đối với chúng ta, nhưng đối với một con bạch tuộc con, đó là một pháo đài.

Phân loại học vùng Bùn: Những ngôi sao của Trầm tích

Mặc dù danh sách các loài được tìm thấy trong môi trường này là vô tận, có một số "Chén Thánh" nhất định mà mọi thợ lặn muck đều tìm kiếm. Những loài động vật này vừa kỳ dị, vừa đẹp đẽ, và hấp dẫn về mặt tiến hóa.

Bộ Lophiiformes (Cá Chân chèo)

Cá Chân chèo (Antennariidae) có lẽ là loài được yêu cầu nhìn thấy nhiều nhất. Chúng là một sự mâu thuẫn về mặt sinh lý học. Chúng là loài cá bơi rất tồi tệ. Chúng có các vây ngực biến đổi giống như bàn tay, được sử dụng để "đi bộ" trên cơ chất.

Phương thức săn mồi chính của chúng là ngụy trang hung hãn. Chúng sở hữu một illicium (một gai vây lưng biến đổi) với đầu là một esca (mồi nhử). Chúng đung đưa mồi nhử này trước miệng để thu hút con mồi. Tôi đã từng quan sát một con Cá Chân chèo khổng lồ (Fowlerichthys commerson) ngồi im phăng phắc trong bốn mươi phút. Khi một con cá sơn bơi quá gần, cú đớp diễn ra trong chưa đầy sáu mili giây. Đó là tốc độ đớp mồi nhanh nhất trong vương quốc động vật. Nó nhanh hơn những gì mắt người có thể ghi nhận. Một khoảnh khắc con cá vẫn ở đó. Khoảnh khắc tiếp theo, nó đã biến mất.

Bộ Nudibranchia (Sên biển)

"Nudibranch" bắt nguồn từ tiếng Latin nudus (trần trụi) và tiếng Hy Lạp brankhia (mang). Mang trần. Đây là những loài động vật thân mềm không vỏ. Gọi chúng là "sên" là một sự xúc phạm đối với tính thẩm mỹ của chúng. Chúng là loài động vật rực rỡ nhất trong đại dương.

Trong vùng bùn, bạn sẽ tìm thấy những biến thể kỳ lạ nhất. Loài Thecacera pacifica, thường được gọi là "Pikachu" vì vẻ ngoài giống với nhân vật hoạt hình, là một loài được yêu thích. Nhưng tôi thích loài Ceratosoma tenue hơn. Độc tính là vũ khí tự vệ của chúng. Chúng quảng cáo điều đó bằng những màu sắc neon, một hiện tượng được gọi là cảnh báo (aposematism). "Đừng ăn tôi," màu sắc nói. "Tôi sẽ giết bạn đấy."

Chi Hapalochlaena (Bạch tuộc vòng xanh)

Đây là một sinh vật đòi hỏi sự tôn trọng. Bạch tuộc vòng xanh có kích thước nhỏ, hiếm khi vượt quá 20 centimet. Khi nghỉ ngơi, nó có màu be xỉn. Nó trông giống như một bụi tảo.

Tuy nhiên, khi bị kích động, các vòng trên cơ thể nó sẽ lóe lên màu xanh điện óng ánh. Đây là một lời cảnh báo. Nó mang độc tố tetrodotoxin trong nước bọt. Đây cũng chính là loại độc tố thần kinh được tìm thấy trong cá nóc. Nó độc hơn xyanua khoảng 1.200 lần. Không có thuốc giải độc. Cái chết đến từ suy hô hấp.

Tôi nhớ mình đã tìm thấy một con ở Lembeh bên trong một gáo dừa. Tôi ra hiệu cho các học viên của mình lùi lại. Chúng tôi quan sát từ một khoảng cách tôn trọng. Thật là một đặc ân khi được hiện diện trước một thực thể sinh học quyền năng đến vậy. Nó đi bộ bằng hai xúc tu, sử dụng những xúc tu còn lại để giả làm một quả dừa đang trôi nổi. Sự thông minh trong đôi mắt của nó là điều có thể cảm nhận được.

Tầm quan trọng sống còn của Độ nổi

Bây giờ chúng ta phải thảo luận về kỹ thuật. Lặn muck không dành cho những kẻ vụng về.

Trầm tích ở những khu vực này cực kỳ mịn. Chỉ một cú đá chân sai vị trí cũng có thể tạo ra hiện tượng "mù bùn" (silt-out), làm giảm tầm nhìn xuống bằng không chỉ trong vài giây. Điều này làm hỏng ca lặn của mọi người. Quan trọng hơn, nó phá hủy môi trường sống.

Nhiều sinh vật trong số này sống trực tiếp trên bề mặt cát. Nếu bạn kéo lê chân vịt hoặc đầu gối dưới đáy, bạn không chỉ đang hất bụi lên. Bạn đang nghiền nát hệ sinh thái. Bạn là Godzilla đang phá hủy Tokyo.

Tôi dạy học viên của mình kiểu đá chân ếch (frog kick). Kỹ thuật này hướng lực đẩy của nước lên trên và ra sau, thay vì hướng xuống dưới. Đầu gối của bạn phải gập lại. Chân vịt phải luôn ở vị trí cao. Bạn phải đạt được độ nổi trung tính (neutral buoyancy). Điều này có nghĩa là bạn không chìm cũng không nổi. Bạn treo mình lơ lửng.

Nếu bạn không thể duy trì vị trí của mình mà không chạm vào đáy, bạn không có tư cách để mang theo máy ảnh. Hãy làm chủ độ nổi của mình trước. Sau đó bạn mới có thể chụp ảnh.

Thiết bị: Ống kính Macro

Để ghi lại hình ảnh của những sinh vật này, cần có thiết bị chuyên dụng. Bạn không thể ghi lại kết cấu của các xúc tu mang (rhinophore) của sên biển bằng một chiếc máy ảnh hành trình tiêu chuẩn. Bạn cần một ống kính macro.

Dưới đây là bảng so sánh các công cụ chúng tôi sử dụng:

Đối với người mới bắt đầu, ống kính 60mm khá dễ sử dụng. Đối với những người đam mê phân loại học nghiêm túc, ống kính 105mm cho phép bạn chụp ảnh một con tôm mà không làm nó hoảng sợ chui vào hang. Tôi cũng sử dụng "wet diopters" (thấu kính cận cảnh lắp ngoài), vốn là những thấu kính phóng đại vặn vào phía trước ống kính khi ở dưới nước. Chúng cho phép chúng ta chụp ảnh được cả mắt của một con ruồi.

Một sự thay đổi trong Tầm nhìn

Lặn muck thay đổi con người bạn. Khi bạn trở lại mặt nước, bạn sẽ ngừng nhìn về phía chân trời. Bạn bắt đầu nhìn xuống mặt đất.

Bạn bắt đầu trân trọng những điều nhỏ bé. Những điều phức tạp. Những điều thường bị bỏ qua.

Tôi thường nói với học viên của mình rằng lặn ở một rạn san hô giống như đi thăm bảo tàng Louvre. Nó tráng lệ. Nó nổi tiếng. Ai cũng nên xem qua một lần. Nhưng lặn muck? Lặn muck giống như đọc một bản thảo quý hiếm trong tầng hầm của Thư viện Bodleian. Nó yên tĩnh. Nó bụi bặm. Nó đòi hỏi sự kiên nhẫn. Nhưng những bí mật được viết ở đó sâu sắc hơn nhiều.

Lần tới khi bạn thấy một dải cát đen hoặc một đống mảnh vụn dưới nước, đừng bơi lướt qua nó. Hãy dừng lại. Hít thở. Chờ đợi. Hãy để trầm tích lắng xuống. Bạn có thể sẽ tìm thấy một con quái vật nhỏ bằng hạt đậu đang nhìn chằm chằm lại mình đấy.

Chúng ta nằm trong đống rác bởi đó là nơi cất giấu kho báu.