Lặn Scuba tại Okinawa & Ishigaki: Những cánh chim biển Manta và xác tàu USS Emmons

Làn nước ngoài khơi vịnh Kabira mang một cái lạnh đặc trưng khi bạn lần đầu thực hiện cú lộn ngược (backroll) khỏi chiếc xuồng máy. Nó len lỏi qua lớp bộ đồ lặn năm milimet của tôi. Tôi đang ở một nơi rất xa so với làn nước ấm áp tựa như bồn tắm tại quê nhà ở đảo san hô Baa Atoll. Ở độ sâu 12 mét, quỳ trên một dải cát được bao quanh bởi những rạn san hô cứng, cuộc chờ đợi bắt đầu. Chúng tôi quan sát trạm làm sạch (cleaning station). Tiếng thở nhịp nhàng của hai mươi thợ lặn vang lên như âm thanh của nhân vật Darth Vader trong hệ thống loa đa chiều.

Rồi một bóng đen đổ xuống rạn san hô.

Một con cá đuối Manta rạn san hô (Mobula alfredi) lướt vào tầm mắt. Nó lượn qua đỉnh san hô với sự duyên dáng thuần thục của một vũ công dày dặn kinh nghiệm. Ngay cả sau một đời làm hướng dẫn viên trên các tàu lưu trú lặn biển (liveaboard) sang trọng ở Maldives, trái tim tôi vẫn lỡ nhịp khi nhìn thấy những chiếc vây đầu khổng lồ đó. Sự chờ đợi luôn luôn xứng đáng.

Nghệ thuật hiếu khách trong lặn biển của người Nhật

Với tư cách là một Giám đốc hành trình, tôi luôn bị ám ảnh bởi những chi tiết nhỏ. Cuộc sống của tôi xoay quanh các biểu đồ thủy triều, những chiếc khăn trắng tinh khôi và việc đảm bảo khách hàng có trà gừng nóng ngay giây phút họ trồi lên mặt nước. Tôi từng coi đội ngũ của mình ở Maldives là tiêu chuẩn vàng của lặn biển sang trọng. Nhưng khi bước chân lên một chiếc tàu lặn Nhật Bản tại Ishigaki, tôi đã phải thực sự suy ngẫm. Mức độ chăm sóc tỉ mỉ ở đây thật đáng kinh ngạc.

Hãy để tôi vẽ cho bạn một bức tranh. Các buổi hướng dẫn (briefing) không chỉ được nói bằng lời. Chúng được minh họa trên bảng trắng chống nước với những thợ lặn nam châm tí hon chỉ rõ vị trí chính xác. Mọi thiết bị cho thuê đều trông như mới và thoang thoảng hương dầu gội trẻ em. Khi bạn leo lên thang sau một giờ đồng hồ vật lộn với sóng biển, một thành viên phi hành đoàn đã đợi sẵn ở đó. Họ không chỉ đỡ lấy chân vịt của bạn. Họ trao tận tay bạn một tách trà lúa mạch nóng hổi và một chiếc khăn ấm được gấp hoàn hảo.

Lòng hiếu khách của Nhật Bản vốn nổi tiếng trên đất liền, nhưng việc chứng kiến nó được áp dụng vào sự hỗn loạn đầy hơi muối của môn lặn biển là một điều kỳ diệu thuần túy. Họ dự đoán nhu cầu của bạn trước cả khi bạn kịp nhận ra. An toàn ở đây giống như một tôn giáo tuyệt đối. Các chuyên gia lặn (dive masters) thuộc lòng từng sự thay đổi của dòng chảy và từng con nước lớn ròng.

Trong khoảng nghỉ trên mặt nước (surface interval), con tàu neo đậu trong một vịnh nhỏ yên tĩnh. Phi hành đoàn chuẩn bị những hộp bento tinh tế với cá nướng, trứng cuộn tamagoyaki và cơm mơ muối. Chúng tôi ngồi trên boàn tàu gỗ bóng loáng, ăn uống trong sự im lặng mãn nguyện khi làn gió biển làm khô tóc. Ở quê nhà, đội ngũ của tôi phục vụ những món cà ri cầu kỳ và sashimi tươi sống, nhưng có một sự tiết chế thanh tao trong bữa trưa trên tàu Nhật Bản này khiến tôi vô cùng ngưỡng mộ. Sau bữa ăn, người hướng dẫn lặn ngồi lại với chúng tôi. Anh ấy mang ra một bản đồ rạn san hô được vẽ tay tuyệt đẹp để giúp chúng tôi ghi chép nhật ký lặn. Anh biết tên khoa học của từng loài sên biển mà chúng tôi đã đi qua. Tôi đã thầm ghi chú để mang một chút sự hoàn hảo có cấu trúc và tĩnh lặng này về lại con tàu lưu trú của mình.

Vũ điệu Manta tại Vịnh Kabira

Hãy nói về sự kiện chính. Đảo Ishigaki nằm trong quần đảo Yaeyama và viên ngọc quý của nó chính là khu vực Vịnh Kabira. Cụ thể là điểm lặn được gọi là Manta Scramble. Ở Maldives, chúng tôi thường thấy cá đuối Manta nhào lộn trong những cơn hưng phấn kiếm ăn tập thể. Ishigaki mang đến một loại hình ba lê khác. Đây là một trạm làm sạch. Những con cá đuối Manta đến đây để lơ lửng trong dòng chảy trong khi những con cá bàng chài nhỏ xíu rỉa ký sinh trùng khỏi vây và mang của chúng.

Bạn thả trôi dọc theo mép rạn san hô cho đến khi người hướng dẫn lặn ra hiệu dừng lại. Bạn tìm một mỏm đá trống để bám vào bằng hai ngón tay. Bạn chờ đợi. Dòng chảy kéo mạnh vào rìa mặt nạ của bạn. Nước biển có vị mặn chát và sắc lạnh. Đột nhiên, ba con cá đuối Manta hiện ra từ màu xanh thẳm vô tận. Chúng xếp tầng lên nhau trong làn nước. Chúng lơ lửng gần như hoàn toàn bất động bất chấp dòng chảy đang cuộn xiết. Bạn có thể thấy những đốm đen phức tạp trên bụng trắng của chúng. Những đặc điểm nhận dạng đó là độc nhất vô nhị đối với mỗi cá thể. Nhìn cách chúng giữ vị trí mà không cần đến một cái vẫy cánh khiến bạn nhận ra con người vụng về đến nhường nào dưới nước.

Tại Vịnh Kabira, các quy tắc được thực thi nghiêm ngặt và đó là điều đúng đắn. Bạn không được bơi đuổi theo Manta. Bạn không được vị trí phía trên chúng. Bạn phải giữ mình ở thấp. Bạn phải kiểm soát độ nổi của mình. Nếu một thợ lặn vi phạm các quy tắc này, các chuyên gia lặn sẽ can thiệp ngay lập tức. Tôi tôn trọng điều đó một cách quyết liệt. Đại dương là nhà của chúng, và chúng ta chỉ là những vị khách vụng về được mời đến thăm trong chốc lát.

Khi bạn buông mình vào sự tĩnh lặng, những con cá đuối Manta sẽ ban tặng phần thưởng cho bạn. Một con cá cái lớn sà xuống thấp sát trên đầu tôi đến mức tôi có thể cảm nhận được sự thay đổi áp suất nước từ sự dịch chuyển của đôi cánh nó. Nó nhìn thẳng vào tôi với một con mắt đen lớn đầy trí tuệ trước khi nghiêng mình biến mất vào dòng chảy.

So sánh những trải nghiệm với cá đuối Manta

Là một người quan sát cá đuối Manta để kiếm sống, tôi thấy sự khác biệt về hành vi thật thú vị. Dưới đây là cách vùng biển quê hương tôi so sánh với các rạn san hô ở Ishigaki.

Đảo chính Okinawa và Hang Xanh (Blue Cave)

Một chuyến bay ngắn về phía Bắc đưa bạn đến Đảo chính Okinawa. Tại đây, đại dương thay đổi hoàn toàn nhịp điệu của nó. Cung đường ven biển hướng về Mũi Maeda tuyệt đẹp, nhưng tôi phải thừa nhận một điều: Tôi vốn dĩ "dị ứng" với những điểm lặn đông đúc. Là một giám đốc tàu lưu trú, tôi tự hào về việc tìm kiếm những rạn san hô biệt lập, nơi khách hàng của tôi là những con người duy nhất trong nhiều dặm. Mũi Maeda thì ngược lại. Đó là ngôi nhà của Hang Xanh nổi tiếng.

Vào một buổi sáng nắng đẹp, bãi đậu xe chật kín những chiếc xe van và thợ lặn đang vác những bình khí nặng nề xuống những bậc thang bê tông dốc đứng. Mồ hôi vã ra ở thắt lưng tôi. Tiếng cao su cao cổ (neoprene) rít lên khi cọ xát vào nhau. Tôi đã sẵn sàng để ghét nơi này. Nhưng rồi chúng tôi chìm xuống dưới mặt nước.

Chúng tôi bơi qua một đường hầm đá vôi tối tăm. Ánh sáng mờ dần thành một màu xám than sâu thẳm. Hướng dẫn viên ra hiệu cho chúng tôi quay lại. Lối vào phía sau chúng tôi rực sáng với một sắc xanh sapphire điện tử tuyệt diệu. Trông như thể chính làn nước đang được kết nối với một nguồn điện vậy. Loại đá vôi Ryukyu tạo nên Mũi Maeda có độ xốp cao. Qua hàng ngàn năm, sự vỗ về không ngừng của biển Hoa Đông đã tạc nên hang động này. Nó không phải là một hang động đặc biệt sâu hay dài, nhưng hướng của nó là một kiệt tác của kiến trúc tự nhiên.

Mặt trời chiếu vào đáy biển đầy cát ngay bên ngoài lối vào ở một góc hoàn hảo. Ánh sáng đó khúc xạ lên qua làn nước trong vắt và thắp sáng không gian tối tăm bên trong. Vẻ đẹp thuần khiết của ánh sáng nhảy múa trên những vách hang đã hoàn toàn dập tắt sự hoài nghi trong tôi. Chúng tôi nán lại trong ánh hào quang xanh thẳm đó khi những đàn cá kim (sweepers) tách ra quanh chúng tôi như những cơn mưa bạc.

Bản đồng ca tĩnh lặng tại xác tàu USS Emmons

Nếu Ishigaki là một điệu nhảy duyên dáng và Hang Xanh là một màn trình diễn ánh sáng, thì USS Emmons lại là một bản đồng ca ám ảnh giữa đêm khuya. Nằm ngoài khơi đảo Kouri, con tàu khu trục thời Thế chiến thứ hai này yên nghỉ ở độ sâu khắc nghiệt 40 mét.

Chuyến lặn này không dành cho những người yếu tim. Nó rất sâu và chỉ dành riêng cho những thợ lặn trình độ cao (advanced) với chứng chỉ lặn sâu. Nơi này thường xuyên bị quét qua bởi những dòng chảy dữ dội. Khi chúng tôi xuống theo dây neo, hơi nóng trên mặt đất biến mất. Nước trở nên lạnh lẽo và nặng nề rõ rệt. Ở độ sâu 30 mét, bóng đen khổng lồ của con tàu chiến dài 106 mét hiện ra từ cõi u minh.

Con tàu đã bị trúng năm máy bay Kamikaze vào tháng 4 năm 1945 trong Trận chiến Okinawa. 60 người tử nạn. 77 người bị thương. Hải quân Hoa Kỳ cuối cùng đã phải tự đánh chìm nó để ngăn nó rơi vào tay đối phương. Giờ đây, nó nằm nghiêng về phía mạn phải. Việc bơi vào bên trong (penetration) bị nghiêm cấm và cũng hoàn toàn không cần thiết. Chỉ riêng vẻ ngoài của nó thôi cũng đủ cho cả một đời khám phá.

Đại dương đã từ từ chiếm hữu nó. Những tháp pháo đôi hiện được bao phủ bởi những rạn quạt biển (gorgonian) mỏng manh. Đàn cá thủy tinh bơi lội quanh những mảng kim loại xoắn xéo nơi những vụ nổ đã xé toạc thân tàu. Chúng tôi bơi qua những chân vịt khổng lồ. Chúng bị đóng băng trong thời gian nhưng được bao phủ hoàn toàn bởi những rạn san hô mềm rực rỡ. Một đàn cá chim (batfish) lớn đi theo chúng tôi như những lính canh tò mò đang bảo vệ một nghĩa trang.

Lơ lửng trên boong của một con tàu chiến đắm luôn gợi lên một sự im lặng đầy tôn nghiêm. Bạn có thể cảm thấy sức nặng của lịch sử trong lồng ngực mình cùng với luồng khí nén. Máy tính lặn của tôi nhắc nhở về giới hạn không giải ép (no-decompression limit) đang cận kề. Các giới hạn an toàn của PADI và SSI ở độ sâu này là vô cùng nghiêm ngặt. Chúng tôi chỉ có chưa đầy tám phút ở dưới đáy trước khi phải bắt đầu quá trình trồi lên chậm chạp. Thả mình theo dây dẫn lên vùng nước nông ấm áp, tôi nhìn con tàu mờ dần vào vực thẳm xanh thẳm. Đó là một lời nhắc nhở sâu sắc về bản chất kép của đại dương. Bà vừa là người ban tặng sự sống cho những gã khổng lồ hiền lành, vừa là ngôi mộ tĩnh lặng cho những xung đột của loài người.

Nhật Bản đã làm tôi ngạc nhiên. Tôi đến đây với tâm thế sẽ nhớ nhung những rạn san hô ấm áp vô tận của quê hương. Tôi ra đi trong sự say mê hoàn toàn bởi sự dàn dựng chính xác và cẩn thận của lặn biển Nhật Bản. Họ tôn trọng biển cả với một sự tận hiến quyết liệt nhưng đầy lễ độ. Cho dù bạn đang nín thở khi một con cá đuối Manta lướt qua ngay sát trên đầu tại Vịnh Kabira hay đang lần theo những khẩu súng rỉ sét của một con tàu chiến bị lãng quên, vùng biển Okinawa và Ishigaki luôn đòi hỏi sự hiện diện trọn vẹn của bạn. Bạn chỉ cần lộn ngược ra sau và để dòng chảy dẫn lối.