Hướng dẫn lặn đơn độc: Rủi ro, Thiết bị & Khả năng tự túc

Hầu hết thợ lặn giải trí đều được huấn luyện để "nắm tay nhau". Ngay từ khóa học nước cấp đầu tiên, bạn đã được nhồi nhét khái niệm về hệ thống bạn lặn (buddy system). Bạn được bảo rằng nếu hết khí, nếu bộ điều áp bị đóng băng, hoặc nếu bạn vướng vào lưới ma, bạn lặn sẽ là cứu tinh của bạn.

Đó là một lời nói dối dễ nghe.

Trong công việc của tôi, ở độ sâu 150 mét dưới Biển Bắc, người duy nhất chịu trách nhiệm cho mạng sống của bạn chính là kẻ đang nhìn lại bạn trong gương. Ngay cả trong giới hạn lặn giải trí, một người bạn lặn đang hoảng loạn thường nguy hiểm hơn cả cá mập. Họ không cứu bạn. Họ sẽ trèo lên người bạn như leo một chiếc thang để lên mặt nước, làm nổ tung phổi của chính họ và của cả bạn trong quá trình đó.

Hãy làm rõ một điều. Lặn đơn độc không chỉ là "đi lặn một mình". Bất kỳ kẻ ngốc nào cũng có thể nhảy khỏi thuyền mà không có người đồng hành. Đó là sự cẩu thả. Lặn đơn độc là thực hành Lặn tự túc (Self-Sufficient Diving). Đó là kỷ luật của tính dự phòng. Đó là việc thiết kế các hệ thống an toàn mạnh mẽ đến mức bạn trở thành đội cứu hộ của chính mình.

Các tổ chức như PADI và SDI cung cấp các khóa học "Self-Reliant" hoặc "Solo Diver" đều có lý do. Nếu bạn chưa sẵn sàng để xử lý một lỗi thiết bị thảm khốc trong làn nước đóng băng với tầm nhìn bằng không trong khi nhịp tim vẫn duy trì dưới 60 nhịp/phút, hãy ở lại trên tàu.

Huyền thoại về sự cô độc và Thực tế của khả năng tự túc

Ngành công nghiệp lặn giải trí dọa người ta tránh xa việc lặn đơn độc vì các vấn đề trách nhiệm pháp lý. Họ vẽ ra bức tranh về một thợ lặn cô độc trôi dạt vào hư vô.

Thực tế thì lạnh lẽo và khắc nghiệt hơn. Tự túc có nghĩa là bạn đã tính toán lượng khí cần thiết để giải quyết vấn đề ở độ sâu, thực hiện quá trình đi lên và hoàn thành các điểm dừng giải nén mà không cần trợ giúp. Nó thay đổi tư duy của bạn. Khi bạn lặn với một người bạn, bạn "thuê ngoài" một phần bộ não của mình. Bạn nghĩ: “Nếu mình bỏ lỡ mốc điều hướng đó, anh ta sẽ thấy.” Hoặc, “Nếu vòng đệm O-ring của mình bị nổ, mình sẽ dùng bộ thở phụ của anh ta.”

Khi bạn lặn đơn độc, chiếc nạng tinh thần đó bị đá văng đi. Nhận thức của bạn mở rộng. Bạn nghe thấy từng bong bóng khí. Bạn cảm nhận được sự thay đổi của tầng nhiệt (thermocline) qua lớp áo lót của bộ đồ khô (drysuit). Bạn kiểm tra đồng hồ đo áp suất (SPG - Submersible Pressure Gauge) thường xuyên gấp đôi.

Đây là cách duy nhất tôi lặn, trừ khi tôi đang ở trong một đội làm việc mà mọi thành viên đều là bản sao của chính tôi về mặt năng lực.

Rủi ro: Những thứ thực sự giết chết bạn

Trong lĩnh vực lặn thương mại, chúng tôi phân tích các điểm gây lỗi. Trong lặn đơn độc, các rủi ro giống hệt như lặn có bạn, nhưng biên độ sai sót mỏng như lưỡi dao.

1. Vướng víu: Lưới ma và dây câu đơn sợi gần như vô hình trong điều kiện thiếu sáng. Nếu bạn bị vướng một mình, bạn không thể ra hiệu cầu cứu. Nếu bạn không thể với tới vị trí vướng bằng dụng cụ cắt, bạn sẽ ở đó cho đến khi hết khí.
2. Cấp cứu y tế: Co giật, biến cố tim mạch, hoặc say nitơ (nitrogen narcosis) nặng. Một người bạn lặn có thể kéo một thợ lặn bất tỉnh lên mặt nước. Một mình, kết quả là tử vong.
3. Lỗi thiết bị: Nổ dây cao áp hoặc bộ điều áp bị xả khí liên tục (free-flow). Trong một đội có bạn lặn, đây là một sự bất tiện. Đơn độc, đó là cuộc đua với thời gian để đóng van hoặc chuyển sang nguồn dự phòng trước khi nguồn cung cạn kiệt.

Logic sắt đá của tính dự phòng

Nếu "hai là một, và một là không", thì ba là một sự khởi đầu tốt. Bạn không lặn đơn độc với thiết bị giải trí tiêu chuẩn. Một bình đơn với một tầng một (first stage) duy nhất là một lời mời gọi tử thần. Nếu tầng một đó hỏng, bạn chẳng còn gì cả.

Đây là danh sách thiết bị không thể thỏa hiệp cho việc lặn tự túc.

1. Nguồn khí dự phòng

Đây là mức cơ sở. Bạn cần một nguồn khí hoàn toàn độc lập đủ khả năng đưa bạn từ độ sâu tối đa lên mặt nước an toàn, bao gồm cả các điểm dừng an toàn hoặc nghĩa vụ giải nén.

• Bình phụ (Pony Bottle): Một bình khí dung tích 19 cu ft hoặc 30 cu ft (3L hoặc 4L) được treo bên cạnh bình chính. Nó phải có bộ điều áp và SPG riêng. Nó không phải là vật trang trí. Nó là thẻ bài "thoát chết" của bạn.
• Van chữ H hoặc chữ Y (H-Valve/Y-Valve): Cho phép gắn hai tầng một trên một bình đơn. Nếu một cái bị đóng băng hoặc nổ, bạn đóng nhánh đó lại và thở bằng cái còn lại.
• Bình đôi độc lập / Sidemount: Lựa chọn ưu tiên của tôi. Hai bình khí hoàn toàn tách biệt. Nếu một bình gặp lỗi thảm khốc, bạn cách ly nó và vẫn còn 50% lượng khí.

2. Cấu hình bộ điều áp

Đừng dùng những bộ điều áp bằng nhựa rẻ tiền. Bạn cần loại cân bằng (balanced), được bọc kín cách ly môi trường, bằng kim loại chịu được nước lạnh. Tôi chỉ sử dụng van DIN. Van Yoke chỉ dành cho những hồ bơi nước ấm; chúng giữ nước và làm nổ vòng đệm o-ring khi va đập vào xác tàu.

Nguồn dự phòng của bạn cần một bộ điều áp luôn ở trạng thái sẵn sàng. Không phải nhét trong túi. Nó phải nằm quanh cổ bằng dây đeo (necklace) hoặc kẹp vào vòng D-ring ở vị trí mà tay bạn có thể tìm thấy ngay cả khi mù tắp.

3. Thiết bị đo đạc dự phòng

Máy tính lặn có thể hỏng. Pin có thể chết. Cảm biến áp suất có thể bị tắc bởi tinh thể muối.

• Máy tính chính: Đeo tay, tích hợp áp suất khí.
• Máy tính dự phòng: Đeo tay hoặc nằm trong bảng điều khiển (console).
• SPG cơ học: Đừng bao giờ tin tưởng kỹ thuật số 100%. Một chiếc đồng hồ bằng đồng và kính kết nối qua dây cao áp là sự thật cơ khí.
• Đồng hồ bấm giờ/Đồng hồ lặn: Nếu cả hai máy tính đều chết, bạn cần biết thời gian lặn và độ sâu để tính toán bảng giải nén trong đầu.

4. Dụng cụ cắt

Bạn cần có khả năng cắt đứt vật cản bằng bất kỳ tay nào.

• Chính: Kéo titanium hoặc dao cắt dây gắn ở thắt lưng hoặc dây đeo máy tính.
• Phụ: Dao có răng cưa ở bắp chân hoặc mặt trong cánh tay.
• Thứ ba: Một dao cắt dây nhỏ (như Eezycut) trên dây đeo vai BCD.

Nếu bạn không thể chạm tới nó, nghĩa là bạn không có nó.

5. Mặt nạ dự phòng

Nghe có vẻ tầm thường cho đến khi một cú quẫy vây của một con hải cẩu đi ngang qua hoặc sự cố đứt dây silicone giật phăng mặt nạ của bạn ở vùng nước 4°C. Cú sốc lạnh ập vào mắt và mũi sẽ kích hoạt phản ứng sốc lạnh (cold shock response - phản xạ thở dốc). Bạn hít phải nước, bạn hoảng loạn, bạn chết.

Tôi luôn mang một mặt nạ frameless thể tích thấp trong túi đùi bộ đồ khô. Tôi có thể thay mặt nạ trong bóng tối, trong làn nước đóng băng, mà không làm thay đổi nhịp thở. Bạn có làm được không?

So sánh thiết bị: Khách du lịch vs. Thợ lặn đơn độc

Tâm lý học trong hư vô

Thiết bị thì nặng. Nó tốn tiền. Nhưng phần khó nhất của lặn đơn độc là "phần mềm" đang chạy trong hộp sọ của bạn.

Tôi nhớ một lần lặn xác tàu ngoài khơi Narvik. Bóng tối. Bùn lầy. Tôi đang thâm nhập vào khoang chứa hàng, một mình. Đèn chính của tôi chập chờn rồi tắt ngóm. Bóng tối tuyệt đối.

Trong giây phút đó, bản năng là thở dốc. Hít vào thật mạnh. Đó là tiếng gào thét của "não bò sát". Nếu bạn nghe theo nó, bạn sẽ thở quá nhanh, CO2 tích tụ, say nitơ đánh mạnh hơn, và bạn mất kiểm soát.

Tôi dừng lại. Tôi nắm chặt dây dẫn (guideline). Tôi không cử động. Tôi đếm đến ba, đưa tay lấy đèn dự phòng trên dây đeo vai phải và bật nó lên. Luồng sáng cắt ngang bóng tối. Vấn đề đã giải quyết.

Để lặn đơn độc, bạn phải sở hữu một mức độ khắc kỷ gần như lạnh lùng. Bạn cần khả năng ngăn chia nỗi sợ hãi. Khi một dây cao áp bị nổ, âm thanh dưới nước nghe như tiếng súng. Nó gây điếc tai. Một thợ lặn có bạn có thể sẽ lao thẳng lên mặt nước. Một thợ lặn đơn độc kiểm tra đồng hồ, xác định vị trí rò rỉ, đưa tay ra sau, đóng van, chuyển bộ điều áp và đánh giá lượng khí dự trữ còn lại.

Nếu bạn là người dễ lo âu, nếu bạn sợ không gian hẹp, hoặc nếu bạn cần sự trấn an liên tục, đừng làm việc này. Đại dương không có sự đồng cảm.

Đánh giá rủi ro và Quản lý khí

Chúng tôi sử dụng "Quy tắc một phần ba" trong môi trường kín, nhưng đối với lặn đơn độc ở vùng nước mở, tôi ưu tiên Quản lý khí chạm đáy (Rock Bottom Gas Management) (hoặc Khí tối thiểu).

Bạn tính toán chính xác lượng khí cần thiết để xử lý một thảm họa ở điểm sâu nhất, cộng thêm một phút để giải quyết vấn đề, cộng với quá trình đi lên, cộng với điểm dừng an toàn. Đó là mức "Chạm đáy" của bạn. Khi đồng hồ của bạn chạm đến con số đó, chuyến lặn kết thúc. Không tranh cãi. Không "chỉ nhìn thêm con cua kia một chút thôi".

Bạn cũng phải đánh giá các điều kiện một cách trung thực.

• Dòng chảy: Nếu bạn bị trôi dạt, không có ai giúp bạn bơi ngược lại.
• Lạnh: Hạ thân nhiệt làm suy giảm chức năng nhận thức. Thợ lặn đơn độc phải mặc bảo hộ nhiệt đầy đủ. Tôi luôn lặn với bộ đồ khô (drysuit).
• Nguy cơ vướng víu: Rừng rong biển và xác tàu đòi hỏi sự cảnh giác cao hơn.

Lời cuối

Lặn đơn độc là hình thức khám phá dưới nước thuần khiết nhất. Nó tĩnh lặng. Nó tập trung. Nó buộc bạn phải hiểu vật lý của thiết bị và sinh lý của cơ thể mình.

Nhưng đừng nhầm lẫn việc mua thiết bị với việc có kỹ năng. Mang một bình phụ không biến bạn thành một thợ lặn đơn độc. Việc thực hành các kịch bản lỗi cho đến khi đôi tay bạn cử động một cách tự động mới biến bạn thành một thợ lặn đơn độc. Hãy tham gia đào tạo bài bản từ một tổ chức được công nhận.

Hãy bắt đầu ở vùng nước nông. Tập luyện việc chuyển sang nguồn khí dự phòng khi nhắm mắt. Tập tháo mặt nạ và đeo mặt nạ dự phòng trong khi vẫn duy trì độ nổi.

Nếu bạn muốn sống sót ở vùng nước sâu một mình, bạn phải trở thành một cỗ máy. Hiệu quả. Dự phòng. Không thể phá vỡ.

Làn nước đang chờ đợi. Nó không quan tâm liệu bạn có trở lên hay không. Hãy chắc chắn rằng bạn sẽ làm được.